(7.0 điểm) Với số nguyên dương , một bảng ô vuông được gọi là bảng “tốt” nếu trong mỗi ô vuông đơn vị chứa một số nguyên dương thỏa mãn:
i) Các số nguyên dương đôi một phân biệt;
ii) Nếu trên mỗi hàng, mỗi cột, ta tính ước chung lớn nhất của số nguyên dương trong hàng, cột đó thì sau tất cả ta thu được kết quả khác nhau.
a) Chứng minh rằng trong mỗi bảng “tốt”, luôn có một ô vuông chứa số nguyên dương lớn hơn hoặc bằng .
b) Một bảng ô vuông được gọi là “tốt tối tiểu” nếu tất cả các số nguyên dương trong bảng đều nhỏ hơn hoặc bằng . Chứng minh rằng không tồn tại bảng “tốt tối tiểu” với là số lẻ.
c) Xác định tất cả các giá trị để tồn tại bảng “tốt tối tiểu”.
(7.0 điểm) Với số nguyên dương , một bảng ô vuông được gọi là bảng “tốt” nếu trong mỗi ô vuông đơn vị chứa một số nguyên dương thỏa mãn:
i) Các số nguyên dương đôi một phân biệt;
ii) Nếu trên mỗi hàng, mỗi cột, ta tính ước chung lớn nhất của số nguyên dương trong hàng, cột đó thì sau tất cả ta thu được kết quả khác nhau.
a) Chứng minh rằng trong mỗi bảng “tốt”, luôn có một ô vuông chứa số nguyên dương lớn hơn hoặc bằng .
b) Một bảng ô vuông được gọi là “tốt tối tiểu” nếu tất cả các số nguyên dương trong bảng đều nhỏ hơn hoặc bằng . Chứng minh rằng không tồn tại bảng “tốt tối tiểu” với là số lẻ.
c) Xác định tất cả các giá trị để tồn tại bảng “tốt tối tiểu”.
i) Các số nguyên dương đôi một phân biệt;
ii) Nếu trên mỗi hàng, mỗi cột, ta tính ước chung lớn nhất của số nguyên dương trong hàng, cột đó thì sau tất cả ta thu được kết quả khác nhau.
a) Chứng minh rằng trong mỗi bảng “tốt”, luôn có một ô vuông chứa số nguyên dương lớn hơn hoặc bằng .
b) Một bảng ô vuông được gọi là “tốt tối tiểu” nếu tất cả các số nguyên dương trong bảng đều nhỏ hơn hoặc bằng . Chứng minh rằng không tồn tại bảng “tốt tối tiểu” với là số lẻ.
c) Xác định tất cả các giá trị để tồn tại bảng “tốt tối tiểu”.
Đáp án chính thức: Tự luận
Hướng dẫn giải chi tiết
Với mỗi hàng hoặc cột , đặt và gọi là chỉ số của .
Theo giả thiết, chỉ số của hàng và cột đôi một khác nhau, ta có các nhận xét:
- Nếu có chỉ số , thì số trên là bội dương phân biệt của . Vì thế số lớn nhất trên không nhỏ hơn .
- Nếu một ô là giao của hàng có chỉ số và cột có chỉ số , thì số trong ô đó chia hết cho cả và , do đó chia hết cho .
a) Có chỉ số là số nguyên dương đôi một khác nhau. Bởi vậy, trong các chỉ số ấy phải có một chỉ số . Hàng hoặc cột có chỉ số chứa bội dương phân biệt của .
Theo nhận xét trên, số lớn nhất trên hàng hoặc cột này không nhỏ hơn
Vậy trong mọi bảng tốt luôn có một ô chứa số không nhỏ hơn .
b) Giả sử tồn tại một bảng tốt tối tiểu. Nếu một hàng hoặc cột có chỉ số , thì nó chứa một số không nhỏ hơn . Mặt khác, mọi số trong bảng đều không vượt quá , nên , suy ra .
Như vậy, chỉ số là số nguyên dương phân biệt, đều không vượt quá .
Do đó tập hợp các chỉ số phải chính xác là
Không mất tính tổng quát giả sử chỉ số thuộc về một cột, kí hiệu cột đó là .
Các số trên là bội dương phân biệt của , đồng thời không vượt quá .
Chỉ có đúng bội như vậy, nên các số trên là
Ta tiếp tục chứng minh các chỉ số và cũng thuộc về các cột.
Nếu là chỉ số của một hàng, thì ô giao của hàng đó với phải chia hết cho
mâu thuẫn với tính tối tiểu. Vậy là chỉ số của một cột, kí hiệu là .
Nếu là chỉ số của một hàng, thì tại giao điểm của hàng đó với , số trong ô phải chia hết cho vì hai số này nguyên tố cùng nhau. Với ,
Suy ra số trong ô lớn hơn , vô lí. Do đó cũng là chỉ số của một cột, kí hiệu là .
Bây giờ giả sử lẻ. Khi đó . Xét hàng hoặc cột có chỉ số .
Trường hợp 1: là một cột.
Các số trên đều là bội của . Theo (2), tất cả các bội chẵn của không vượt quá , tức là
đều đã nằm trên . Vì các số trong bảng đôi một khác nhau, cột chỉ có thể chứa các bội lẻ của :
Có đúng số như vậy, nên đây chính là các số nằm trên .
Vì lẻ nên tất cả các số này đều lẻ. Mỗi hàng cắt tại một số lẻ, do đó chỉ số của mỗi hàng, là ước của số ấy, cũng phải lẻ. Vậy chỉ số của các hàng chính là số lẻ trong tập (1):
Đặc biệt, phải là chỉ số của một hàng. Điều này mâu thuẫn với việc đã là chỉ số của cột nên trường hợp này không xảy ra.
Trường hợp 2: là một hàng.
Hàng cắt tại một ô. Ngoài ô này, ô còn lại trên chứa các bội của không nằm trên . Bởi (2), chúng phải là các bội lẻ của , nên đều là số lẻ.
Do đó cột khác đều có chỉ số lẻ. Như vậy, trong tất cả các cột, cột duy nhất có thể có chỉ số chẵn là . Nhưng cũng có chỉ số chẵn, mâu thuẫn.
Cả hai trường hợp đều vô lí. Vậy không tồn tại bảng tốt tối tiểu khi lẻ.
c) Để ý ta chỉ cần xét chẵn.
Giả sử chẵn và tồn tại một bảng tốt tối tiểu. Ta đã biết rằng các chỉ số , , đều thuộc về các cột. Với , ta có
Nếu là chỉ số của một hàng, thì hàng đó cắt cột tại một số chia hết cho
vô lí. Do đó là chỉ số của một cột. Tương tự, nếu là chỉ số của một hàng thì tại giao điểm với cột , số trong ô phải chia hết cho
và theo (3), cũng sẽ vô lí. Vì vậy là chỉ số của một cột.
Xét cột . Số bội dương của không vượt quá là
vì . Cột đã chứa bội phân biệt của .
Vì vậy, trong toàn bộ phần còn lại của bảng, có nhiều nhất một số chia hết cho . (4)
Xét hàng hoặc cột có chỉ số . Vì chẵn nên lẻ. Bởi vậy, một bội của là số chẵn khi và chỉ khi nó chia hết cho . (5)
Trường hợp 1: là một cột.
Theo (4) và (5), chứa nhiều nhất một số chẵn. Do đó ít nhất hàng cắt tại một số lẻ, nên ít nhất hàng có chỉ số lẻ.
Trong tập chỉ có số lẻ. Vì thế các cột có nhiều nhất một chỉ số lẻ. Nhưng và là hai chỉ số lẻ cùng thuộc về các cột, mâu thuẫn.
Trường hợp 2: là một hàng.
Ngoài cột , theo (4), hàng có nhiều nhất một ô chứa số chẵn. Một cột có chỉ số chẵn thì mọi số trên cột ấy đều chẵn. Vì vậy, ngoài , có nhiều nhất một cột mang chỉ số chẵn.
Tuy nhiên, và là hai cột khác , đều có chỉ số chẵn. Lại mâu thuẫn.
Vậy không tồn tại bảng tốt tối tiểu với chẵn.
Khi , ta đã biết các chỉ số 12, 11, 10 thuộc về các cột.
Giả sử một trong các số 7, 8, 9 là chỉ số của một hàng. Hàng ấy cắt cột tại một số chia hết lần lượt cho , và .
Cả ba số đều lớn hơn . Do đó 7, 8, 9 đều phải là chỉ số của các cột.
Như vậy sáu cột có các chỉ số
Suy ra chỉ số 5 thuộc về một hàng, gọi là . Cột chứa 6 bội phân biệt của 10.
Trong khi đó, chỉ có
là các bội dương của 10 không vượt quá 72. Vì thế, ngoài , toàn bảng chứa nhiều nhất một bội của 10. Các số trên đều là bội của 5. Một số như vậy chẵn khi và chỉ khi nó là bội của 10. Do đó, ngoài giao điểm với , hàng có nhiều nhất một ô chứa số chẵn.
Suy ra trong năm cột khác , nhiều nhất một cột có chỉ số chẵn. Nhưng và đều là các cột có chỉ số chẵn và đều khác , mâu thuẫn. Vậy cũng không thỏa mãn.
Vậy và là tất cả giá trị thoả mãn yêu cầu bằng cách xét các bảng sau:
Theo giả thiết, chỉ số của hàng và cột đôi một khác nhau, ta có các nhận xét:
- Nếu có chỉ số , thì số trên là bội dương phân biệt của . Vì thế số lớn nhất trên không nhỏ hơn .
- Nếu một ô là giao của hàng có chỉ số và cột có chỉ số , thì số trong ô đó chia hết cho cả và , do đó chia hết cho .
a) Có chỉ số là số nguyên dương đôi một khác nhau. Bởi vậy, trong các chỉ số ấy phải có một chỉ số . Hàng hoặc cột có chỉ số chứa bội dương phân biệt của .
Theo nhận xét trên, số lớn nhất trên hàng hoặc cột này không nhỏ hơn
Vậy trong mọi bảng tốt luôn có một ô chứa số không nhỏ hơn .
b) Giả sử tồn tại một bảng tốt tối tiểu. Nếu một hàng hoặc cột có chỉ số , thì nó chứa một số không nhỏ hơn . Mặt khác, mọi số trong bảng đều không vượt quá , nên , suy ra .
Như vậy, chỉ số là số nguyên dương phân biệt, đều không vượt quá .
Do đó tập hợp các chỉ số phải chính xác là
Không mất tính tổng quát giả sử chỉ số thuộc về một cột, kí hiệu cột đó là .
Các số trên là bội dương phân biệt của , đồng thời không vượt quá .
Chỉ có đúng bội như vậy, nên các số trên là
Ta tiếp tục chứng minh các chỉ số và cũng thuộc về các cột.
Nếu là chỉ số của một hàng, thì ô giao của hàng đó với phải chia hết cho
mâu thuẫn với tính tối tiểu. Vậy là chỉ số của một cột, kí hiệu là .
Nếu là chỉ số của một hàng, thì tại giao điểm của hàng đó với , số trong ô phải chia hết cho vì hai số này nguyên tố cùng nhau. Với ,
Suy ra số trong ô lớn hơn , vô lí. Do đó cũng là chỉ số của một cột, kí hiệu là .
Bây giờ giả sử lẻ. Khi đó . Xét hàng hoặc cột có chỉ số .
Trường hợp 1: là một cột.
Các số trên đều là bội của . Theo (2), tất cả các bội chẵn của không vượt quá , tức là
đều đã nằm trên . Vì các số trong bảng đôi một khác nhau, cột chỉ có thể chứa các bội lẻ của :
Có đúng số như vậy, nên đây chính là các số nằm trên .
Vì lẻ nên tất cả các số này đều lẻ. Mỗi hàng cắt tại một số lẻ, do đó chỉ số của mỗi hàng, là ước của số ấy, cũng phải lẻ. Vậy chỉ số của các hàng chính là số lẻ trong tập (1):
Đặc biệt, phải là chỉ số của một hàng. Điều này mâu thuẫn với việc đã là chỉ số của cột nên trường hợp này không xảy ra.
Trường hợp 2: là một hàng.
Hàng cắt tại một ô. Ngoài ô này, ô còn lại trên chứa các bội của không nằm trên . Bởi (2), chúng phải là các bội lẻ của , nên đều là số lẻ.
Do đó cột khác đều có chỉ số lẻ. Như vậy, trong tất cả các cột, cột duy nhất có thể có chỉ số chẵn là . Nhưng cũng có chỉ số chẵn, mâu thuẫn.
Cả hai trường hợp đều vô lí. Vậy không tồn tại bảng tốt tối tiểu khi lẻ.
c) Để ý ta chỉ cần xét chẵn.
Giả sử chẵn và tồn tại một bảng tốt tối tiểu. Ta đã biết rằng các chỉ số , , đều thuộc về các cột. Với , ta có
Nếu là chỉ số của một hàng, thì hàng đó cắt cột tại một số chia hết cho
vô lí. Do đó là chỉ số của một cột. Tương tự, nếu là chỉ số của một hàng thì tại giao điểm với cột , số trong ô phải chia hết cho
và theo (3), cũng sẽ vô lí. Vì vậy là chỉ số của một cột.
Xét cột . Số bội dương của không vượt quá là
vì . Cột đã chứa bội phân biệt của .
Vì vậy, trong toàn bộ phần còn lại của bảng, có nhiều nhất một số chia hết cho . (4)
Xét hàng hoặc cột có chỉ số . Vì chẵn nên lẻ. Bởi vậy, một bội của là số chẵn khi và chỉ khi nó chia hết cho . (5)
Trường hợp 1: là một cột.
Theo (4) và (5), chứa nhiều nhất một số chẵn. Do đó ít nhất hàng cắt tại một số lẻ, nên ít nhất hàng có chỉ số lẻ.
Trong tập chỉ có số lẻ. Vì thế các cột có nhiều nhất một chỉ số lẻ. Nhưng và là hai chỉ số lẻ cùng thuộc về các cột, mâu thuẫn.
Trường hợp 2: là một hàng.
Ngoài cột , theo (4), hàng có nhiều nhất một ô chứa số chẵn. Một cột có chỉ số chẵn thì mọi số trên cột ấy đều chẵn. Vì vậy, ngoài , có nhiều nhất một cột mang chỉ số chẵn.
Tuy nhiên, và là hai cột khác , đều có chỉ số chẵn. Lại mâu thuẫn.
Vậy không tồn tại bảng tốt tối tiểu với chẵn.
Khi , ta đã biết các chỉ số 12, 11, 10 thuộc về các cột.
Giả sử một trong các số 7, 8, 9 là chỉ số của một hàng. Hàng ấy cắt cột tại một số chia hết lần lượt cho , và .
Cả ba số đều lớn hơn . Do đó 7, 8, 9 đều phải là chỉ số của các cột.
Như vậy sáu cột có các chỉ số
Suy ra chỉ số 5 thuộc về một hàng, gọi là . Cột chứa 6 bội phân biệt của 10.
Trong khi đó, chỉ có
là các bội dương của 10 không vượt quá 72. Vì thế, ngoài , toàn bảng chứa nhiều nhất một bội của 10. Các số trên đều là bội của 5. Một số như vậy chẵn khi và chỉ khi nó là bội của 10. Do đó, ngoài giao điểm với , hàng có nhiều nhất một ô chứa số chẵn.
Suy ra trong năm cột khác , nhiều nhất một cột có chỉ số chẵn. Nhưng và đều là các cột có chỉ số chẵn và đều khác , mâu thuẫn. Vậy cũng không thỏa mãn.
Vậy và là tất cả giá trị thoả mãn yêu cầu bằng cách xét các bảng sau:
| 3 | 4 |
| 6 | 8 |
| 5 | 6 | 7 | 8 |
| 10 | 30 | 14 | 16 |
| 15 | 18 | 21 | 24 |
| 20 | 12 | 28 | 32 |