Câu 3HSG
Thuộc đề: Đề Thi Học Sinh Giỏi Môn Toán 11 THPT Chuyên Lê Quý Đôn Đà Nẵng - Vòng 2 - Đề Số 2Ty có 200 viên bi xanh và 200 viên bi đỏ. Ty bốc ra viên bi xanh đưa cho Bình và bốc ra viên bi đỏ đưa cho Ngọ, trong đó và là các số nguyên dương thỏa mãn . Hai bạn Bình và Ngọ sẽ sử dụng những viên bi đó để cùng chơi một trò chơi như sau: Trên bảng ô vuông , Bình chơi trước và đặt viên bi xanh vào ô vuông bất kì của bảng sao cho ở mỗi ô chỉ được đặt đúng một viên bi, sau đó Ngọ đặt viên bi đỏ vào ô vuông bất kì trong các ô còn lại của bảng sao cho ở mỗi ô chỉ được đặt đúng một viên bi. Bình thắng nếu có một đường đi bắt đầu từ ô dưới cùng bên trái và kết thúc ở ô trên cùng bên phải mà không đi qua những ô đã có viên bi đỏ (một đường đi là dãy các ô vuông liên tiếp nhau sao cho hai ô liên tiếp có chung một cạnh). Trong trường hợp ngược lại, Ngọ thắng.
a) Với và , chứng minh rằng Bình là người có chiến thuật thắng.
b) Với và , chứng minh rằng Ngọ là người có chiến thuật thắng.
c) Tìm số lượng tất cả các cặp , với , để Bình là người có chiến thuật thắng.
Ty có 200 viên bi xanh và 200 viên bi đỏ. Ty bốc ra viên bi xanh đưa cho Bình và bốc ra viên bi đỏ đưa cho Ngọ, trong đó và là các số nguyên dương thỏa mãn . Hai bạn Bình và Ngọ sẽ sử dụng những viên bi đó để cùng chơi một trò chơi như sau: Trên bảng ô vuông , Bình chơi trước và đặt viên bi xanh vào ô vuông bất kì của bảng sao cho ở mỗi ô chỉ được đặt đúng một viên bi, sau đó Ngọ đặt viên bi đỏ vào ô vuông bất kì trong các ô còn lại của bảng sao cho ở mỗi ô chỉ được đặt đúng một viên bi. Bình thắng nếu có một đường đi bắt đầu từ ô dưới cùng bên trái và kết thúc ở ô trên cùng bên phải mà không đi qua những ô đã có viên bi đỏ (một đường đi là dãy các ô vuông liên tiếp nhau sao cho hai ô liên tiếp có chung một cạnh). Trong trường hợp ngược lại, Ngọ thắng.
a) Với và , chứng minh rằng Bình là người có chiến thuật thắng.
b) Với và , chứng minh rằng Ngọ là người có chiến thuật thắng.
c) Tìm số lượng tất cả các cặp , với , để Bình là người có chiến thuật thắng.
a) Với và , chứng minh rằng Bình là người có chiến thuật thắng.
b) Với và , chứng minh rằng Ngọ là người có chiến thuật thắng.
c) Tìm số lượng tất cả các cặp , với , để Bình là người có chiến thuật thắng.
Đáp án chính thức: Tự luận
Hướng dẫn giải chi tiết
Ta đánh số cho các hàng, cột của bảng từ dưới lên trên, từ trái qua phải bởi các số tự nhiên từ 1 đến 100 và ô nằm ở hàng thứ , cột thứ được kí hiệu là ô . Một đường chéo được nhắc đến trong lời giải dưới đây là tập hợp các ô có dạng của bảng mà với cố định.
a) Khi mà , Bình có thể đặt 199 viên bi đỏ này trên một đường đi từ ô dưới cùng bên trái (cụ thể, Bình có thể đặt vào các ô và với ). Khi này, dù Ngọ có đặt thế nào thì luôn đảm bảo có một đường đi không có bi đỏ, như vậy Bình thắng.
b) Xét một ô bất kì thì ta thấy rằng do đó có tổng cộng 198 đường chéo không kể đường chéo , song Bình chỉ có 197 viên bi, do đó phải có một đường chéo mà không có viên bi xanh nào sau lượt của Bình.
Để ý rằng phương trình với với và có tối đa 99 nghiệm, nên Ngọ hoàn toàn có đủ bi để đặt lên hết đường chéo đó. Nếu đường chéo là đường chéo hay thì hiển nhiên không có đường đi, còn lại đường chéo chia bảng làm hai phần và từ một ô của phần này không thể có đường đi đến ô của phần còn lại nếu không đi qua một ô của đường chéo, do đó, không còn đường đi nào từ đến mà không có bi đỏ, hay Ngọ thắng.
c) Từ ý tưởng của câu b và câu a, ta thấy rằng nếu hay thì Bình có thể đặt ngay một đường đi từ đến do đó Bình thắng với mọi giá trị khác của . Ta xét , nếu , khi này ta xét các đường chéo với và thì ta có thể thấy rằng các đường chéo này có tối đa ô của bảng, mà do nên sẽ có một trong các đường chéo đó không có viên bi xanh nào và Ngọ chỉ cần đặt bi đỏ lên tất cả các ô của đường chéo đó thì Ngọ sẽ thắng.
Do đó, để Bình thắng thì ta phải có , ta sẽ chứng minh nếu (khi này phải có vì ) thì Bình sẽ có chiến thuật chiến thắng. Thật vậy, rõ ràng ta chỉ cần làm với là đủ vì khi đó thì chiến thuật đặt cũng sẽ tương tự. Với thì chiến thuật của Bình sẽ là đặt viên bi lên các ô và với . Khi này, ta định nghĩa một đường đi vuông từ đến với và là một đường đi từ qua các ô . Ta xét đường đi gồm đường đi vuông từ (với ) và đường đi từ đến sát dọc theo hai cạnh dưới và bên phải của bảng thì ta thấy rằng đường đi này có các ô chưa được đặt bi là rời nhau, do đó để Ngọ không thể chặn cả đường đi này được, và do đó, ta thấy rằng luôn có đường đi cho Bình.
Vậy, tất cả cặp để Bình có chiến thuật thắng là và và . Với thì có 199 giá trị thỏa còn với thì có 198 giá trị thỏa. Với thì cố định cho trước thì có giá trị thỏa mãn . Vậy, tổng số cặp thỏa mãn là
a) Khi mà , Bình có thể đặt 199 viên bi đỏ này trên một đường đi từ ô dưới cùng bên trái (cụ thể, Bình có thể đặt vào các ô và với ). Khi này, dù Ngọ có đặt thế nào thì luôn đảm bảo có một đường đi không có bi đỏ, như vậy Bình thắng.
b) Xét một ô bất kì thì ta thấy rằng do đó có tổng cộng 198 đường chéo không kể đường chéo , song Bình chỉ có 197 viên bi, do đó phải có một đường chéo mà không có viên bi xanh nào sau lượt của Bình.
Để ý rằng phương trình với với và có tối đa 99 nghiệm, nên Ngọ hoàn toàn có đủ bi để đặt lên hết đường chéo đó. Nếu đường chéo là đường chéo hay thì hiển nhiên không có đường đi, còn lại đường chéo chia bảng làm hai phần và từ một ô của phần này không thể có đường đi đến ô của phần còn lại nếu không đi qua một ô của đường chéo, do đó, không còn đường đi nào từ đến mà không có bi đỏ, hay Ngọ thắng.
c) Từ ý tưởng của câu b và câu a, ta thấy rằng nếu hay thì Bình có thể đặt ngay một đường đi từ đến do đó Bình thắng với mọi giá trị khác của . Ta xét , nếu , khi này ta xét các đường chéo với và thì ta có thể thấy rằng các đường chéo này có tối đa ô của bảng, mà do nên sẽ có một trong các đường chéo đó không có viên bi xanh nào và Ngọ chỉ cần đặt bi đỏ lên tất cả các ô của đường chéo đó thì Ngọ sẽ thắng.
Do đó, để Bình thắng thì ta phải có , ta sẽ chứng minh nếu (khi này phải có vì ) thì Bình sẽ có chiến thuật chiến thắng. Thật vậy, rõ ràng ta chỉ cần làm với là đủ vì khi đó thì chiến thuật đặt cũng sẽ tương tự. Với thì chiến thuật của Bình sẽ là đặt viên bi lên các ô và với . Khi này, ta định nghĩa một đường đi vuông từ đến với và là một đường đi từ qua các ô . Ta xét đường đi gồm đường đi vuông từ (với ) và đường đi từ đến sát dọc theo hai cạnh dưới và bên phải của bảng thì ta thấy rằng đường đi này có các ô chưa được đặt bi là rời nhau, do đó để Ngọ không thể chặn cả đường đi này được, và do đó, ta thấy rằng luôn có đường đi cho Bình.
Vậy, tất cả cặp để Bình có chiến thuật thắng là và và . Với thì có 199 giá trị thỏa còn với thì có 198 giá trị thỏa. Với thì cố định cho trước thì có giá trị thỏa mãn . Vậy, tổng số cặp thỏa mãn là