Bài Tập Trắc Nghiệm Chuyên Đề: Dịch mã và mã di truyền (Sinh học Lớp 12)

Đáp án B

Đặc điểm của mã di truyền
- Mã di truyền là mã bộ ba: Một bộ ba là một mã di truyền (1 codon)
- Mã di truyền có tính đặc hiệu: Một bộ ba chỉ mã hoá một loại axit amin.
- Mã di truyền có tính thoái hoá: Nhiều bộ ba khác nhau cùng mã hoá cho một loại axit amin (trừ AUG và UGG).
- Mã di truyền có tính phổ biến: Tất cả các loại đều có chung một bộ mã di truyền (trừ một vài ngoại lệ).
- Mã di truyền có tính liên tục: Mã di truyền được đọc từ 1 điểm xác định, theo từng bộ & ba không gối lên nhau.
→ Tính đa dạng không phải là đặc điểm của mã di truyền.

Đáp án B
Một bộ ba chỉ mã hóa cho 1 axit amin trên phân tử protein.

Ba loại ribônuclêôtit là A, U, G tạo ra số bộ ba là $3^3=27$
Trong đó có 3 bộ ba kết thúc không mã hóa axit amin là: UAA, UAG, UGA.
→ Số bộ ba mã hóa axit amin là: 27 - 3 = 24

(AI giải đề cho tôi)
X trong đề là nucleotit chưa xác định, cần tìm X sao cho mọi bộ ba trên mARN đều thuộc bảng mã hoá đã cho. Mạch gốc: 5'GXTTXGXGATXG3'. mARN được tổng hợp bổ sung, đối song song, đọc trên mạch gốc theo chiều 3'→5', tức đảo ngược trình tự rồi lấy bổ sung: mARN: 5' C X̄ A – U C X̄ – C X̄ A – A X̄ C 3' (X̄ là nucleotit bổ sung với X). So với bảng mã hoá: bộ ba 2 (U C X̄) phải là UXG → X̄ = G, suy ra X = Xitozin (C). Khi đó: bộ ba 1: CGA = XGA (X=C) → Acginin; bộ ba 2: UCG = UXG → Xêrin; bộ ba 3: CGA = XGA → Acginin; bộ ba 4: AGC = AGX (X=C) → Xêrin. Vậy trình tự axit amin là: Acginin – Xêrin – Acginin – Xêrin.

Câu 9 (NB): Phát biểu sai về mã di truyền là A, mã di truyền là mã bộ ba vì 3 nucleotit đứng liền nhau quy định 1 axit amin. Chọn A.

Phương pháp: Áp dụng nguyên tắc bổ sung giữa anticodon với codon: A-U; G-X và ngược lại. Cách giải: Codon: 5'AUG3' → Anticodon: 3'UAX5'. Chọn C.

(AI giải đề cho tôi)
Côđon 5'AUG3' là côđon khởi đầu và mã hóa axit amin mêtiônin (Met) ở sinh vật nhân thực. Đáp án khớp với bảng đáp án nguồn (câu 39 = A).

(AI giải đề cho tôi)
Hình vẽ cho thấy ribosome đang dịch chuyển trên mRNA (5'→3', có codon khởi đầu AUG), tại vị trí A của ribosome có tRNA mang amino acid mới (Ala, đối mã CGU/GCA) ghép vào chuỗi polypeptide đang dài dần (Met–Gly–Pro–Arg–Ala). Đây là đặc trưng của giai đoạn kéo dài trong quá trình dịch mã: mỗi bước gồm gắn tRNA aminoacyl vào vị trí A, hình thành liên kết peptide và dịch chuyển ribosome. Giai đoạn mở đầu chỉ có ribosome nhỏ liên kết với mRNA và tRNA khởi đầu Met; giai đoạn kết thúc gặp codon kết thúc; hoạt hóa amino acid diễn ra nhờ enzyme aminoacyl–tRNA synthetase, không có hình ảnh ribosome trên mRNA. Vậy đáp án là B, trùng với đáp án của đề (bảng đáp án Phần I: Câu 6 = B).

(AI giải đề cho tôi)
Câu 91: Ở sinh vật nhân chuẩn, axit amin mở đầu chuỗi polipeptit luôn là metiônin (mã AUG) → A đúng. B sai vì ARN chứa ribôza (C5H10O5) nhưng các bazơ là A, U, G, X (không có T). C sai vì cả tARN, rARN và mARN đều là mạch đơn. D sai vì mỗi bộ ba mã di truyền chỉ mã hoá cho một axit amin duy nhất (một axit amin có thể do nhiều bộ ba mã hoá, không phải ngược lại). Đáp án khớp với bảng đáp án nguồn (Câu 91: A).

(AI giải đề cho tôi)
Hình vẽ mô tả ribôxôm gặp bộ ba kết thúc (UAA) trên mARN, yếu tố giải phóng gắn vào vị trí A, chuỗi pôlipeptit được giải phóng khỏi tARN, sau đó ribôxôm tách thành hai tiểu phần. Đây là đặc trưng của giai đoạn kết thúc quá trình dịch mã ở sinh vật nhân sơ. Đáp án khớp với bảng đáp án nguồn (Câu 93: C).

(AI giải đề cho tôi)
Mã di truyền: (1) đúng, là mã bộ ba (mỗi bộ ba 3 nucleotit quy định 1 axit amin). (2) sai, mã di truyền gồm 64 bộ ba (4^3 = 64), trong đó 61 bộ ba mã hoá axit amin và 3 bộ ba kết thúc. (3) đúng, có 3 mã kết thúc (UAA, UAG, UGA). (4) đúng, mã di truyền mang tính thoái hoá (nhiều bộ ba khác nhau có thể cùng mã hoá một axit amin). Vậy có 3 phát biểu đúng → đáp án C. Kết quả trùng với đáp án nguồn (Câu 96: C).

(AI giải đề cho tôi)
Xác suất mỗi vị trí nucleôtit: A = 80% = 4/5, U = 20% = 1/5. Mã bộ ba AAU gồm hai nucleôtit A và một nucleôtit U, các vị trí kết hợp ngẫu nhiên độc lập nên tỉ lệ AAU = (4/5) × (4/5) × (1/5) = 16/125. Kết quả trùng với đáp án nguồn (Câu 101: B).

(AI giải đề cho tôi)
Tổng số mã bộ ba từ 3 loại nucleôtit U, G, X là $3^3=27$. Số mã bộ ba không chứa X (chỉ dùng U, G) là $2^3=8$. Vậy số mã bộ ba chứa ít nhất một X là $27-8=19$. Kết quả trùng với đáp án nguồn (Câu 116: A).

(AI giải đề cho tôi)
Quá trình dịch mã ở sinh vật nhân sơ diễn ra theo trình tự: (2) Hạt bé ribôxôm gắn mARN tại mã mở đầu → (5) phức hợp [fMet-tARN] (anticodon 3'UAX5') đi vào vị trí mã mở đầu → (4) hạt lớn gắn với hạt bé tạo ribôxôm hoàn chỉnh → (9) phức hợp [aa1-tARN] đi vào ribôxôm → (1) hình thành liên kết peptit giữa axit amin mở đầu (fMet) với aa1 → (3) tARN mở đầu (anticodon 3'UAX5') rời khỏi ribôxôm → (6) phức hợp [aa2-tARN] đi vào ribôxôm → (8) hình thành liên kết peptit giữa aa1 và aa2 → (7) khi kết thúc, hạt lớn và hạt bé tách nhau ra. Trình tự này là 2,5,4,9,1,3,6,8,7, khớp với đáp án A (khớp cả bảng đáp án mã đề 102: câu 88 = A).

(AI giải đề cho tôi)
Hình 1 cho thấy ribosome gắn trên mRNA, các tRNA mang amino acid (Met, Val, Gly...) giải mã bộ ba mã di truyền (AUG, GUU, GGC...) và hình thành chuỗi polypeptide. Đây là quá trình dịch mã, và các amino acid được nối với nhau bằng liên kết peptide. Lưu ý: đáp án nguồn ghi C ('dịch mã và các amino acid'), nhưng phân tích độc lập cho thấy D ('dịch mã và liên kết peptide') mô tả chính xác hơn cơ chế trong hình, vì hình thể hiện rõ sự hình thành liên kết peptide giữa các amino acid. Tuy nhiên, theo quy định không được ghi đè đáp án nguồn, ta giữ đáp án C. Cả C và D đều liên quan đến dịch mã, nhưng C nhấn mạnh amino acid (các phân tử tham gia), D nhấn mạnh liên kết peptide (sản phẩm của quá trình). Đáp án nguồn là C.

(AI giải đề cho tôi)
Trong 64 bộ ba mã di truyền, có 3 bộ ba kết thúc (không mã hoá cho axit amin) là UAA, UAG, UGA. Bộ ba AUG mã hoá cho methionine (đồng thời là mã khởi đầu), AUU mã hoá cho isoleucine, nên các phương án A, B, C đều sai. Đáp án khớp với bảng đáp án nguồn (Câu 91: D).

Câu 83. B. tARN.

(AI giải đề cho tôi)
Trong quá trình tổng hợp prôtein, mARN mang thông tin mã di truyền (mã di truyền dưới dạng các côđôn) từ nhân ra ribôxôm và được sử dụng trực tiếp làm khuôn để dịch mã. rARN chỉ là thành phần cấu tạo ribôxôm, tARN vận chuyển axit amin, ADN là kho lưu trữ thông tin di truyền (phải qua phiên mã trước). Vậy dạng thông tin di truyền được sử dụng trực tiếp trong tổng hợp prôtein là mARN. Đáp án khớp với bảng đáp án nguồn (Câu 91: D).

(AI giải đề cho tôi)
Bộ ba đối mã trên tARN là 3'AXA5' (X là nucleotide chưa xác định). Bộ ba mã sao (codon) trên mARN khớp bổ sung theo nguyên tắc đối song song: đầu 3' của đối mã ghép với đầu 5' của codon. Theo chiều 5'→3', codon phải có dạng 5'U_U3' vì A (đối mã) bổ sung với U (codon) ở hai đầu. Trong các phương án, chỉ có phương án C (3'UGU5', tức 5'UGU3' theo chiều 5'→3') thỏa mãn: A–U ở vị trí 1, X–G ở vị trí giữa (X chưa xác định), A–U ở vị trí 3. Đáp án khớp với bảng đáp án nguồn (Câu 91: C).

(AI giải đề cho tôi)
Trong quá trình dịch mã, tARN (ARN vận chuyển) có chức năng vận chuyển axit amin đến ribôxôm, nhờ bộ ba đối mã (anticodon) của nó bắt cặp bổ sung với côđôn trên mARN. mARN mang thông tin mã di truyền làm khuôn, rARN là thành phần cấu tạo ribôxôm, ADN không tham gia trực tiếp vào dịch mã. Đáp án trùng với bảng đáp án nguồn (Câu 95: D).