Bài Tập Trắc Nghiệm Chuyên Đề: Đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể (Sinh học Lớp 12)

Một cơ thể ruồi giấm có 2n = 8, trong đó cặp số 1 có 1 NST bị đột biến đảo đoạn, cặp số 4 có 1 NST bị đột biến mất đoạn. Tỷ lệ giao tử bình thường = 0,5 x 0,5 = 1/4. Tỷ lệ giao tử mang đột biến = 1 – (1/4) = 3/4.

(AI giải đề cho tôi)
Đột biến lặp đoạn làm tăng số lượng gen trên 1 NST (A sai vì không làm giảm); lặp đoạn có thể có lợi cho thể đột biến trong một số trường hợp (B đúng); 2 alen của 1 gen vẫn nằm trên cùng vị trí tương đồng của 2 NST trong cặp tương đồng, không phải 2 NST khác nhau do lặp đoạn (C sai); lặp đoạn dẫn đến lặp gen, tạo điều kiện cho đột biến gen và tiến hóa (D sai). Đáp án khớp với hướng dẫn giải trong tài liệu.

Chọn C. Các dạng đột biến làm thay đổi độ dài của phân tử ADN là:
(1). Mất đoạn nhiễm sắc thể. (2). Lặp đoạn nhiễm sắc thể. (3). Chuyển đoạn không tương hỗ.

(AI giải đề cho tôi)
Đột biến cấu trúc NST gồm các dạng: mất đoạn, lặp đoạn, đảo đoạn và chuyển đoạn. Các dạng lệch bội, đa bội, dị đa bội đều là đột biến số lượng NST (thay đổi số lượng, không thay đổi cấu trúc). Do đó chuyển đoạn là dạng làm thay đổi cấu trúc NST. Đáp án khớp với bảng đáp án nguồn (Câu 6: B).

(AI giải đề cho tôi)
Câu 25 yêu cầu tìm câu sai. A đúng: thể tứ bội (đột biến đa bội) có thể xuất hiện khi toàn bộ NST không phân ly trong lần nguyên phân đầu tiên của hợp tử, tạo hợp tử 4n. B đúng: đột biến lệch bội (2n±1, 2n±2...) phát sinh do không phân ly của một hoặc một số cặp NST ở kỳ sau của nguyên phân/giảm phân. D đúng: đột biến lập đoạn và mất đoạn thường xảy ra do đứt gãy và tái tổ hợp sai của NST trong giảm phân (khi các NST tiếp hợp, trao đổi chéo không tương ứng). C sai: theo sách giáo khoa, việc sử dụng đột biến lập đoạn làm công cụ phòng trừ sâu bệnh hại bằng biện pháp di truyền chỉ được áp dụng ở một số dòng côn trùng cụ thể (như muỗi Anopheles) nhằm làm giảm khả năng sinh sản của chúng, chứ không phải sử dụng 'các dòng côn trùng' nói chung; phát biểu này khái quát hóa sai phạm vi ứng dụng. Vậy câu sai là C, khớp với đáp án nguồn (Câu 25 - C).

(AI giải đề cho tôi)
Xét từng phát biểu: (1) Đúng — đột biến lặp đoạn có thể tạo ra gen mới (gen lặp rồi tiến hoá thành gen có chức năng mới), góp phần tạo biến dị trong tiến hoá. (2) Sai — các gen alen nằm trên hai nhiễm sắc thể (NST) tương đồng; chuyển đoạn làm các gen liên kết với nhau chứ không đưa các gen alen lên cùng một NST. (3) Đúng — đột biến mất đoạn và lặp đoạn làm thay đổi số lượng gen trên NST, gây mất cân bằng trong hệ gen. (4) Sai — đảo đoạn làm thay đổi mức độ hoạt động của gen (có thể tăng hoặc giảm), không giữ vững. (5) Đúng — ví dụ đột biến chuyển đoạn giữa NST 9 và 22 (NST Philadelphia) gây bệnh ung thư máu ác tính (CML). (6) Đúng — đột biến thay thế một cặp nucleotit có thể xảy ra tự nhiên do sai sót trong nhân đôi ADN mà không cần tác nhân gây đột biến. Vậy có 4 phát biểu đúng: (1), (3), (5), (6) → đáp án A (4), trùng với đáp án nguồn.

- So sánh nồi 1 và nồi 2
Nồi 1: ABCDEFGHI
Nồi 2: HEFBAGCDI
Đột biến đảo đoạn không thể biến ABCDEFGH của nồi 1 thành HEFBAGCD của nồi 2
Nồi 1 không thể phát sinh thành nồi 2 bằng đột biến đảo đoạn
- So sánh nồi 1 và nồi 3
Nồi 1: ABCDEFGHI
Nồi 3: ABFEDCGHI
$\Rightarrow$ Đột biến đảo đoạn biến CDEF của nồi 1 thành FEDC của nồi 3
$\Rightarrow$ Nồi 1 $\to$ Nồi 3
- So sánh nồi 3 và nồi 2
Nồi 3: ABFEDCGHI
Nồi 2: HEFBAGCDI
$\Rightarrow$ Đột biến đảo đoạn không thể biến ABFEDCGH của nồi 3 thành HEFBAGCD của nồi 2
$\Rightarrow$ Nồi 3 không thể phát sinh thành nồi 2 bằng đột biến đảo đoạn
- So sánh nồi 3 và nồi 4
Nồi 3: ABFEDCGHI
Nồi 4: ABFEHGCDI
$\Rightarrow$ Đột biến đảo đoạn biến DCGH của nồi 3 thành HGCD của nồi 4
Nồi 3 $\to$ Nồi 4
Vậy trình tự phát sinh các nồi trên là 1 $\to$ 3 $\to$ 4 $\to$ 2

Chọn đáp án C. Giải thích: Trong các dạng đột biến nêu trên chỉ có đột biến lặp đoạn NST dẫn đến lặp gen tạo điều kiện cho đột biến gen, tạo nên các gen mới trong quá trình tiến hóa.

(AI giải đề cho tôi)
Số lượng gene trên NST số 2 tăng lên trong khi các NST khác bình thường cho thấy một đoạn của NST bị lặp lại (lặp đoạn), làm số copy của các gene trong đoạn đó tăng lên. Mất đoạn làm gene giảm; chuyển đoạn trong 1 NST và đảo đoạn không làm thay đổi số lượng gene. Đáp án: B.

(AI giải đề cho tôi)
So sánh hai trình tự: gốc ABCDEF.HKM, đột biến ABCBCDEF.HKM. Đoạn BC được lặp lại thêm một lần (ABC·BC·DEF.HKM), đây là đột biến lặp đoạn (lặp đoạn nhỏ, không đảo chiều, không mất đoạn). Đột biến lặp đoạn thường làm tăng hoặc giảm cường độ biểu hiện của tính trạng do số lượng gen (liên kết gen) tăng lên, ví dụ như gen kiểm soát số mắt ở ruồi giấm (dòng Bar). Loại A sai vì đột biến cấu trúc không tạo gen mới (chỉ đột biến gen mới tạo alen mới); B sai vì lặp đoạn nhỏ thường ít gây chết; C sai vì không làm thay đổi số nhóm gen liên kết (không xảy ra chuyển đoạn giữa các nhiễm sắc thể khác nhau). Vậy đáp án D.

Chọn A. Đảo đoạn NST. Đảo đoạn NST là dạng đột biến làm một đoạn NST bị đứt ra, quay $180°$ rồi gắn lại. Dạng này không làm thay đổi số lượng và thành phần gene trên NST, chỉ làm thay đổi trật tự sắp xếp gene. Mất đoạn làm giảm gene, lặp đoạn làm tăng gene, chuyển đoạn có thể làm thay đổi thành phần gene trên NST.

Đáp án D

Đột biến lặp đoạn làm tăng số lượng gen trên 1 NST.
Đột biến mất đoạn làm giảm số lượng gen trên 1 NST.
Đột biến đảo đoạn và đột biến chuyển đoạn trong 1 NST không làm thay đổi số lượng gen trên 1 NST.

Xét phát biểu của đề bài:
I. Phát biểu này sai vì để loại bỏ những gen không mong muốn người ta dùng đột biến mất đoạn chứ không phải chuyển đoạn.
II. Phát biểu này sai vì đột biến NST thường gây ra hậu quả nghiêm trọng vì đột biến NST làm ảnh hưởng đến nhiều gen và nó làm biến đổi mạnh mê vật chất di truyền.
III. Phát biểu này sai vì đột biến mất đoạn ít có vai trò quan trọng nhất vì đột biến NST thường ảnh hưởng đến sức sống của cá thể mang đột biến. Các đột biến đảo đoạn, lặp đoạn, chuyển đoạn có vai trò quan trọng hơn so với mất đoạn.
IV. Phát biểu này đúng vì dựa trên tính thoái hóa của mã di truyền, các bộ ba cùng mã hóa 1 axit amin thường khác nhau ở 1 cặp nucleôtit thứ 3 trong bộ ba. Do vậy dạng đột biến thay thế 1 cặp nucleôtit ở bộ ba mã hóa axit amin cuối hầu như không làm thay đổi cấu trúc chuỗi polipeptit.

Câu 16: Đáp án C

Đột biến làm tăng độ dài của NST là đột biến lặp đoạn.
Đảo đoạn: không thay đổi độ dài NST.
Mất đoạn, mất 1 cặp nucleotit: giảm độ dài NST.
Chọn B.

Câu 25 (NB): Đột biến đảo đoạn, chuyển đoạn trên 1 NST, đột biến gen, đột biến số lượng NST sẽ không làm thay đổi số lượng và thành phần gen trên 1 NST. Đột biến chuyển đoạn (có thể là chuyển đoạn giữa các NST) sẽ làm thay đổi thành phần gen trên NST. Chọn B.

Đột biến mất đoạn NST sẽ làm giảm số lượng gen trên một NST. Đảo đoạn, chuyển đoạn trên 1 NST không làm thay đổi số gen. Lặp đoạn NST sẽ làm tăng số lượng gen trên một NST. Chọn A.

(AI giải đề cho tôi)
Đảo đoạn chỉ thay đổi vị trí các gen trên nhiễm sắc thể, không làm mất hay thêm gen nên chắc chắn không thay đổi số lượng gen. Mất đoạn làm giảm số gen, lặp đoạn làm tăng số gen, chuyển đoạn (không tương hỗ) có thể làm thay đổi số lượng gen trên nhiễm sắc thể. Đáp án khớp với bảng đáp án nguồn: B.

Số lượng gen không đổi và ta thấy thứ tự gen bị thay đổi vị trí của gen gen lá lăng bông và gen có lông ở lá.
Đây là đột biến đảo đoạn.

(AI giải đề cho tôi)
Trình tự ban đầu ABCDE*GHIK, sau đột biến ABE*GHIK: đoạn CD đã bị mất khỏi NST, các gen còn lại giữ nguyên thứ tự. Đây là đột biến cấu trúc dạng mất đoạn (deletion). Đáp án D, khớp với đáp án nguồn (Câu 94: D).