Bài Tập Trắc Nghiệm Chuyên Đề: Di truyền liên kết X (Sinh học Lớp 12)

Đáp án C
1 máu khó đông là con trai có kiểu gen là $X^{h}Y$ → vậy nhận $X^h$ từ mẹ → loại A, D
Xét B: loại vì có máu khó đông là con trai.

- Con trai bị cả 2 bệnh nhận giao tử Y từ bố, giao tử $X_m^d$ từ mẹ
- Con gái bình thường nhận 1X từ bố và nhận 1X từ mẹ. Trong đó bố bình thường nên giao tử X từ bố là $X_M^D$
- Vì mẹ bình thường nên phải có giao tử $X_M^D$
- Vậy kiểu gen của bố là $X_M^{D}Y$. Kiểu gen của mẹ là $X_M^D{X}_m^d$
Đáp án A.

(AI giải đề cho tôi)
Vì có 5 kiểu gen khác nhau nên gen nằm trên NST X (nhiễm sắc thể giới tính): 5 kiểu gen là $X^A{X}^A$, $X^A{X}^a$, $X^a{X}^a$ (cái) và $X^{A}Y$, $X^{a}Y$ (đực), mỗi kiểu gen số lượng như nhau. Tần số alen: ở cái $p(X^A)=\frac{1}{3}+\frac{1}{2}\cdot \frac{1}{3}=\frac{1}{2}$, $q=\frac{1}{2}$; ở đực $p=\frac{1}{2}$, $q=\frac{1}{2}$. Giao phối tự do: đời con cái: $\frac{1}{4}{X}^A{X}^A$ (đỏ) + $\frac{1}{2}{X}^A{X}^a$ (đỏ) + $\frac{1}{4}{X}^a{X}^a$ (trắng) → $\frac{3}{4}$ đỏ. Đời con đực: $\frac{1}{2}{X}^{A}Y$ (đỏ) + $\frac{1}{2}{X}^{a}Y$ (trắng). Tổng hợp cả hai giới: mắt đỏ $=\frac{1}{2}\cdot \frac{3}{4}+\frac{1}{2}\cdot \frac{1}{2}=\frac{5}{8}$; mắt trắng $=\frac{3}{8}$. Tỉ lệ phân ly kiểu hình ở đời con là 5 mắt đỏ : 3 mắt trắng, trùng với đáp án khớp nguồn (28C).

(AI giải đề cho tôi)
Gen nằm trên NST X, dị hợp X^A X^a cho mèo tam thể nên kiểu hình tam thể chỉ xuất hiện ở mèo cái (đực chỉ có X^A Y hoặc X^a Y). Xét từng phát biểu: (1) Sai, vì kiểu hình tam thể không xuất hiện ở mèo đực, nên không thể có cả ba kiểu hình ở hai giới với tỉ lệ giống nhau. (2) Sai, vì mèo đực chỉ có 2 kiểu hình (hung, đen), không có đủ ba kiểu hình ở hai giới. (3) Đúng, mèo đực chỉ có kiểu gen X^A Y (hung) hoặc X^a Y (đen), tức chỉ 2 loại kiểu hình. (4) Sai, vì xác suất lông hung ở mèo đực và mèo cái phụ thuộc kiểu gen cha mẹ; ví dụ lai X^A X^a × X^a Y cho 50% con hung ở cả hai giới, nên không 'luôn cao hơn'. Vậy chỉ có 1 phát biểu đúng → đáp án C.

Chúng ta thấy rằng sự biểu hiện kiểu hình ở hai giới khác nhau nên 2 tính trạng đều nằm trên NST giới tính X.
$$P:X_b^{a}Y\times X_B^A{X}_B^A\Rightarrow F_1:1X_B^A{X}_b^a:1X_B^{A}Y$$
Ta có: $F_1:1X_B^A{X}_b^a\times 1X_B^{A}Y$
Ở F₁ chỉ có hoán vị gen xuất hiện ở giới cái.
Ở F₂, XY: 2 loại kiểu hình chiếm tỷ lệ nhỏ là do 2 giao tử hoán vị của con cái F₁
Tần số hoán vị $f=\frac{2.50}{2(200+50)}=20\%$

(AI giải đề cho tôi) Hai gen A/a và B/b nằm trên X, không có alen tương ứng trên Y: giới nữ (XX) có số kiểu gen = 4×(4+1)/2 = 10; giới nam (XY) có 4 kiểu gen; tổng = 14 kiểu gen. Mỗi gen trên NST thường còn lại (gen D/d và 3 gen màu da) có 2 alen nên số kiểu gen = 2×(2+1)/2 = 3. Tổng số kiểu gen = 14 × 3 × 3 × 3 × 3 = 1134 kiểu gen.

$X^A{X}^a,X^A{X}^A,X^a{X}^a,X^{a}Y,X^{A}Y$ : 5 kiểu gen do đó gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X không alen tương ứng trên Y.
Vì số lượng cá thể ở mỗi kiểu gen là như nhau nên P: $\frac{1}{5}{X}^A{X}^A,\frac{1}{5}{X}^A{X}^a,\frac{1}{5}{X}^a{X}^a,\frac{1}{5}{X}^{a}Y,\frac{1}{5}{X}^{A}Y$
Từ đó suy ra $X^A=x^a=0,5$ (xét ở giới đực tỉ lệ 2 KG bằng nhau nên tỉ lệ 2 alen A và a cũng bằng nhau và bằng 0,5)
Suy ra giới đực $0,5X^{A}Y:0,5X^{a}Y=1$
Giới cái: (0,5 X^A: 0,5X^a) (0,5 X^A: 0,5X^a)= 0,25 X^A X^A: 0,5 X^A X^a : 0,25 X^a X^a.
Các cá thể giao phối tự do ta có: 0,125 X^A X^A: 0,25 X^A X^a : 0,125 X^a X^a : 0,25 X^a Y : 0,25 X^A Y=1
Mặt đỏ= 0,125+ 0,25+ 0,25= 0,625= 62,5%.

A quy định bệnh M (trội), a quy định không bị bệnh. Cặp alen nằm trên vùng không tương đồng của NST giới tính X.

(1) Nếu bố bị bệnh thì chắc chắn các con gái đều bị bệnh → đúng, bố bị bệnh có KG XᴬY, con gái luôn nhận Xᴬ từ bố nên chắc chắn bị bệnh (XᴬXᴬ hoặc XᴬXᵃ).
(2) Nếu mẹ bị bệnh thì chắc chắn các con trai đều bị bệnh → đúng, mẹ bị bệnh có KG XᴬXᴬ, con trai luôn nhận Xᴬ từ mẹ nên chắc chắn bị bệnh (XᴬY).
(3) Nếu mẹ không bị bệnh thì chắc chắn các con trai đều không bị bệnh → sai, nếu mẹ có KG XᴬXᵃ thì có thể sinh con trai bị bệnh (XᵃY).
(4) Nếu bố không bị bệnh thì chắc chắn các con gái đều không bị bệnh → sai, bố không bị bệnh có KG XᵃY, con gái nhận Xᵃ từ bố và có thể nhận Xᴬ từ mẹ nên có thể bị bệnh (XᴬXᵃ).

Vậy có 2 ý đúng là (1) và (2).

Lưu ý: lời giải in trong tài liệu gốc (trang 25) viết nhầm bố bị bệnh là XᵃY và kết luận (1) sai, (4) đúng; tuy nhiên đáp án chính thức vẫn là B (2 ý đúng) và về mặt di truyền học đúng thì (1), (2) đúng, (3), (4) sai.

Chọn D. Màu lông gà do 1 gen có 2 alen (A, a) quy định, alen A quy định lông vằn trội hoàn toàn so với alen a quy định lông nâu. Biết quá trình ngẫu phối trong quần thể gà đã tạo tối đa 5 loại kiểu gen về gen đang xét. → gen quy định tính trạng nằm trên vùng không tương đồng của NST giới tính X.
Phép lai cho toàn gà mái lông vằn: D
Lưu ý: ở gà, XX là gà trống, XY là gà mái

Chọn đáp án B. Có 3 phát biểu đúng, đó là I, III và IV. Giải thích:
Dựa vào phép lai thứ nhất → tính trạng liên kết giới tính, gen trên NST giới tính X → II sai.
Gà trống đem lai có kiểu gen $X^A{X}^a$ → gà trống chân cao có $1X^A{X}^A$ và $1X^A{X}^a$ → Gà trống đồng hợp có tỉ lệ là 1/4 = 25% → I đúng.
Gà mái 1 có kiểu gen $X^{A}Y$ và gà mái 2 có kiểu gen $X^{a}Y$ → III đúng.
Ở F₁ của phép lai 2 có $1X^A{X}^a$; $1X^a{X}^a$; $1X^{A}Y$; $1X^{a}Y$ → Trong số các gà trống, giao tử mang gen a = 3/4. Trong số các gà mái, giao tử không mang gen A = 3/4
→ Kiểu hình chân thấp F₂ = 3/4 x 3/4 = 9/16 → IV đúng.

(AI giải đề cho tôi)
Xét từng phép lai với trội hoàn toàn, 1 gen quy định 1 tính trạng:
- A: ♂ Aa × ♀ Aa → cả đực và cái đều có 2 kiểu hình (trội : lặn = 3:1), không thỏa.
- B: ♀ X^A X^a × ♂ X^A Y → con đực nhận X từ mẹ: X^A Y (trội), X^a Y (lặn) → 2 kiểu hình; con cái nhận X^A từ cha: X^A X^A, X^A X^a → đều biểu hiện trội → 1 kiểu hình. Số kiểu hình ở đực (2) > ở cái (1), thỏa.
- C: ♀ X^A X^a × ♂ X^a Y → con đực: X^A Y, X^a Y → 2 kiểu hình; con cái: X^A X^a (trội), X^a X^a (lặn) → 2 kiểu hình, bằng nhau, không thỏa.
- D: ♂ Aa × ♀ aa → cả đực và cái đều 2 kiểu hình, không thỏa.
Vậy đáp án là B, trùng với đáp án nguồn (Câu 95: B).

Chọn đáp án C
Giải thích:
Quy ước: A – mắt đỏ; a – mắt trắng
B – đuôi ngắn; b – đuôi dài.
- Ở F₁, kiểu hình mắt đỏ, đuôi ngắn biểu hiện chủ yếu ở giới XX. → Cả 2 tính trạng này di truyền liên kết với giới tính, gen nằm trên X.
- Ở F₁, kiểu hình mắt trắng, đuôi dài (X^{ab}Y) chiếm tỉ lệ = 1/40. → Giao tử X^{ab} = 1/40 : 1/2 = 1/20 = 0,05.
→ Giao tử X^{ab} là giao tử hoán vị. → Kiểu gen của P là X^{AB}Y × X^{Ab}X^{aB}.
- Lấy ngẫu nhiên một con cái F₁, xác suất thu được cá thể thuần chủng là = tỉ lệ kiểu gen X^{AB}X^{AB}/0,5 = $\frac{\frac{1}{40}}{0,5}=\frac{1}{20}$ = 0,05.

Đời $F_1$ có tỉ lệ 1:1; đời $F_2$ có tỉ lệ 1:1 thì gen quy định tính trạng nằm trên NST X.
- Vì gen nằm trên NST X cho nên (I) sai.
- Vì gen nằm trên NST X cho nên ta có sơ đồ lai: $X^a{X}^a\times X^{A}Y$ thu được $F_1$ có $1X^A{X}^a$; $1X^{a}Y$ có tỉ lệ kiểu hình 1 lông đỏ : 1 lông trắng.
Tiếp tục cho $F_1$ lai với nhau: $1X^A{X}^a\times 1X^{a}Y$
Thu được $F_2$ có $1X^A{X}^a$, $1X^a{X}^a$, $1X^{A}Y$, $1X^{a}Y$ = 2 lông đỏ : 2 lông trắng = 1:1
Nếu tiếp tục cho $F_2$ giao phối với nhau thì $F_3$ có tỉ lệ 7 đỏ : 9 trắng → (II) sai.
- Vì gen nằm trên NST X cho nên sẽ có 5 kiểu gen, trong đó giới đực có 2 kiểu gen, giới cái có 3 kiểu gen → (III) đúng.
- Có 2 kiểu gen quy định lông trắng, đó là $X^a{X}^a$ và $X^{a}Y$ → (IV) sai

Quy ước: A: bình thường >> a: máu khó đông
Bố mẹ bình thường sinh được người con trai mắc bệnh máu khó đông (X^aY) → mẹ có kiểu gen dị hợp X^A X^a.

P : X^A X^a × X^A Y
Ta có sơ đồ lai của bố mẹ vợ: G : 1X^A ; 1X^a 1X^A ; 1Y
F_1 : 1X^A X^A : 1X^A X^a : 1X^A Y : 1X^a Y

Dựa vào sơ đồ lai, ta nhận thấy kiểu gen của người vợ (có kiểu hình bình thường) có thể là X^A X^A hoặc X^A X^a với xác suất: 1/2 X^A X^A : 1/2 X^A X^a (cho giao tử với tỉ lệ: 3/4 X^A : 1/4 X^a)

Người chồng bình thường có kiểu gen là X^A Y (cho giao tử với tỉ lệ 1/2 X^A : 1/2 Y)

Khả năng cặp vợ chồng này sinh được con trai không mắc bệnh (X^A Y) là:
3/4 (X^A) . 1/2 (Y) = 3/8 = 37,5%

Đáp án C

P: XAXa × XaY
F1: 1/4 XAXa : 1/4 XaXa : 1/4 XAY : 1/4 XaY
– Tần số alen Xa ở giới cái = 3/4; Tần số alen Xa ở giới đực = 1/2;
→ (1/4XA : 3/4Xa)(1/4XA : 1/4Xa : 1/2Y)
Xét các phát biểu của đề bài:
(1) đúng. Trong tổng số ruồi F2, ruồi cái mắt đỏ chiếm tỉ lệ: 1/4XA.1/4XA + 1/4XA.1/4Xa + 1/4XA.3/4Xa = 31,25%
(2) sai. Tỉ lệ ruồi đực mắt đỏ = 1/4XA . 1/2Y = 1/8; Tỉ lệ ruồi đực mắt trắng = 3/4Xa . 1/2Y = 3/8
(3) đúng. Số ruồi cái mắt trắng bằng 3/4Xa . 1/4Xa = 3/16, ruồi đực mắt trắng = 3/8 → Số ruồi cái mắt trắng bằng 50% số ruồi đực mắt trắng.
(4) đúng. Số ruồi cái mắt đỏ thuần chủng là: 1/4XA . 1/4XA = 1/16
Số ruồi cái mắt đỏ không thuần chủng là: 1/4XA.1/4Xa + 1/4XA.3/4Xa = 4/16
→ Ruồi cái mắt đỏ thuần chủng bằng 25% ruồi cái mắt đỏ không thuần chủng.
Vậy có 3 kết luận đúng

(AI giải đề cho tôi)
P: ♀ X^w X^w (mắt trắng) × ♂ X^W Y (mắt đỏ) → F₁: 1/2 X^W X^w (cái mắt đỏ) : 1/2 X^w Y (đực mắt trắng), phù hợp bảng cho trước.
a) F₁ giao phối: F₂ gồm cái X^W X^w (mắt đỏ) : cái X^w X^w (mắt trắng) : đực X^W Y (mắt đỏ) : đực X^w Y (mắt trắng) = 1:1:1:1. Ở F₂: trứng mang X^W với tần số 1/4, X^w với tần số 3/4; tinh trùng X^W : X^w : Y = 1/4 : 1/4 : 1/2. Con đực mắt trắng ở F₃ = X^w Y = 3/4 × 1/2 = 3/8 = 6/16 → nhận định đúng.
b) F₁ cái mắt đỏ nhận X^W từ mẹ (X^w X^w) và X^w từ bố (X^W Y), nên kiểu gen là X^W X^w, không phải X^W X^W → sai.
c) Đề bài đã cho gene nằm trên nhiễm sắc thể X (kết quả F₁, F₂ phân biệt giới tính cũng chứng tỏ gene liên kết X, không phải NST thường) → sai.
d) Ở F₃: mắt trắng = cái X^w X^w (3/4 × 1/4 × 1/2 = 3/32) + đực X^w Y (3/4 × 1/2 = 12/32) = 15/32; mắt đỏ = 17/32. Tỷ lệ mắt trắng : mắt đỏ = 15/17 ≠ 7/9 → sai.
a) (AI giải đề cho tôi)
Con đực mắt trắng ở F₃ có kiểu gen X^w Y = (tần số trứng X^w = 3/4) × (tần số tinh trùng Y = 1/2) = 3/8 = 6/16.
b) (AI giải đề cho tôi)
F₁ cái mắt đỏ nhận X^W từ mẹ X^w X^w và X^w từ bố X^W Y nên kiểu gen là X^W X^w, không phải X^W X^W.
c) (AI giải đề cho tôi)
Gene quy định màu mắt nằm trên nhiễm sắc thể X (đề cho và kết quả lai phân biệt theo giới tính xác nhận), không phải NST thường.
d) (AI giải đề cho tôi)
Ở F₃, mắt trắng = 3/32 + 12/32 = 15/32, mắt đỏ = 17/32, tỷ lệ mắt trắng : mắt đỏ = 15/17 ≠ 7/9.

Cho biết mỗi gen quy định 1 tính trạng trội lặn hoàn toàn, ở phép lai đơn tính tỉ lệ phân ly kiểu hình 1 : 1 cả ở F₁ và F₂ diễn ra ở những phương thức di truyền liên kết với giới tính và ảnh hưởng của giới tính.

(AI giải đề cho tôi)
Cần phép lai mà kiểu hình trứng phân biệt rõ giới tính con. Xét từng phương án: A) Z^aZ^a × Z^aW → con 100% trứng màu sáng (Z^aZ^a đực, Z^aW cái), không phân biệt được. B) Z^AZ^a × Z^AW → con 100% trứng xám đen, không phân biệt được. C) Z^AZ^A × Z^aW → con 100% trứng xám đen (Z^AZ^a đực, Z^AW cái), không phân biệt được. D) Z^aZ^a × Z^AW → con đực Z^AZ^a (trứng xám đen), con cái Z^aW (trứng màu sáng); màu trứng cho biết ngay giới tính tằm con. Vậy đáp án D, khớp với đáp án nguồn.

(AI giải đề cho tôi)
Gene quy định màu mắt nằm trên vùng không tương đồng của nhiễm sắc thể X (theo Morgan): allele A (mắt đỏ) trội hoàn toàn over a (mắt trắng). Kiểm tra từng phép lai: Phép lai 1 (mẹ đỏ × bố trắng, 100% con mắt đỏ): mẹ phải là $X^A{X}^A$ (đồng hợp tử trội), bố $X^{a}Y$ → con $X^A{X}^a$ (cái đỏ), $X^{A}Y$ (đực đỏ), đúng 0% mắt trắng. Phép lai 2 (mẹ trắng $X^a{X}^a$ × bố đỏ $X^{A}Y$): con cái $X^A{X}^a$ đỏ, con đực $X^{a}Y$ trắng → 100% đực trắng, 0% cái trắng, đúng bảng. Phép lai 3 (mẹ đỏ × bố đỏ, 50% đực trắng): mẹ dị hợp $X^A{X}^a$, bố $X^{A}Y$ → 50% con đực $X^{a}Y$ trắng. Phép lai 4 (trắng × trắng): $X^a{X}^a\times X^{a}Y$ → 100% trắng. a) SAI: phép lai 1 mẹ phải đồng hợp tử $X^A{X}^A$ (nếu dị hợp sẽ xuất hiện con đực mắt trắng). b) ĐÚNG: gene nằm trong ti thể chỉ di truyền theo mẹ (con mang kiểu hình của mẹ); phép lai 2 cho kết quả phụ thuộc bố (mẹ trắng × bố đỏ → con cái đỏ), phép lai 3 mẹ đỏ × bố đỏ vẫn xuất hiện mắt trắng, phủ nhận di truyền qua ti thể. c) SAI: nếu mẹ mắt đỏ dị hợp $X^A{X}^a$ × bố trắng $X^{a}Y$ thì đời con xuất hiện mắt trắng (con đực $X^{a}Y$ và con cái $X^a{X}^a$), tức phép lai 1 chỉ là một trường hợp cụ thể với mẹ đồng hợp. d) SAI: phép lai thuận nghịch là hoán đổi kiểu hình giữa bố và mẹ; phép lai 3 (đỏ × đỏ) và phép lai 4 (trắng × trắng) có kiểu hình bố mẹ giống nhau nên không phải cặp thuận nghịch (cặp thuận nghịch là phép lai 1 và 2). Kết quả khớp đáp án nguồn: a S, b Đ, c S, d S.
a) (AI giải đề cho tôi)
Phép lai 1 cho 0% mắt trắng nên mẹ phải là $X^A{X}^A$ đồng hợp tử trội, không phải dị hợp tử.
b) (AI giải đề cho tôi)
Gene trong ti thể di truyền theo mẹ; phép lai 2 (mẹ trắng × bố đỏ) cho con cái đỏ, con đực trắng và phép lai 3 (đỏ × đỏ) xuất hiện mắt trắng, phủ nhận di truyền theo dòng mẹ.
c) (AI giải đề cho tôi)
Nếu mẹ đỏ dị hợp $X^A{X}^a$ × bố trắng $X^{a}Y$ thì đời con có mắt trắng (đực $X^{a}Y$, cái $X^a{X}^a$).
d) (AI giải đề cho tôi)
Phép lai 3 (đỏ × đỏ) và 4 (trắng × trắng) không hoán đổi kiểu hình bố mẹ nên không phải cặp thuận nghịch; cặp thuận nghịch là phép lai 1 và 2.

(AI giải đề cho tôi)
Gen lặn trên X: X^H bình thường, X^h bệnh. Chồng bình thường nhưng bố chồng bị bệnh (X^h Y) → chồng nhận Y từ bố, X^H từ mẹ → chồng X^H Y. Vợ bình thường, bà ngoại bị bệnh (X^h X^h) → mẹ của vợ chắc chắn X^H X^h → vợ có 1/2 X^H X^h, 1/2 X^H X^H. Xác suất con bị bệnh = 1/2 (vợ dị hợp) × 1/4 (X^h X^h hoặc X^h Y) = 1/8. Vậy xác suất con đầu lòng không bị bệnh = 1 − 1/8 = 7/8 = 87,5%. Khớp đáp án D.