Bài Tập Trắc Nghiệm Chuyên Đề: Hoán vị gene và tần số tái tổ hợp (Sinh học Lớp 12)

Phương pháp: Xác định giao tử Ab là giao tử liên kết hay giao tử hoán vị. Giao tử liên kết = (1-f)/2 ≥ 0,25; giao tử hoán vị: f/2 ≤ 0,25 → kiểu gen của P. Cách giải: Giao tử Ab = 0,15 là giao tử hoán vị → $P:\frac{AB}{ab}$. Chọn D.

F${}_1$ có 4 loại kiểu hình → P dị hợp tử. Đời F${}_1$ có thân thấp, hoa trắng: $\frac{ab}{ab}$ = 1\% → ab = 0,1 = $\frac{f}{2}$ là giao tử hoán vị. Tần số HVG là 20\%. → kiểu gen của P: $\frac{Ab}{aB}$; 20\%. Chọn A.

Phương pháp:
Bước 1: Biện luận quy luật di truyền
Bước 2: Tìm kiểu gen của P, tần số HVG
Bước 3: Cho P tự thụ, tính aaB- = 0,25 - aabb
Cách giải:
Xét tỉ lệ thân thấp/ thân cao = hoa đỏ/ hoa trắng = 1/1.
Nếu các gen PLĐL thì đời con phải có tỉ lệ kiểu hình 1:1:1:1 ≠ đề bài → các gen liên kết không hoàn toàn.
P lai phân tích: P × Q (aabb)
Tỉ lệ thân cao hoa đỏ: $\frac{AB}{ab}$ = 0,375 → AB = 0,375 = $\frac{1-f}{2}$ → f = 25\%
P: $\frac{AB}{ab}$; f = 25\%
Nếu P tự thụ: $\frac{AB}{ab}\times \frac{AB}{ab}$; f = 25\% → aabb = ${\left(\frac{1-f}{2}\right)}^2$ = 0,375² = 0,140625; aaB- = 0,25 - aabb = 0,25 - 0,140625 = 0,109375 = 10,9375\%.
Chọn A.
(Ghi chú: bản giải thích gốc in trên trang 27 viết "0,25 - 0,109375" là lỗi đánh máy; giá trị 0,109375 là kết quả cuối của aaB-, còn aabb = 0,140625.)

P: ♀ $\frac{Ab}{aB}{X}^D{X}^d$ × ♂ $\frac{AB}{ab}{X}^{D}Y$ = $\left(\frac{Ab}{aB}\times \frac{AB}{ab}\right).\left(X^D{X}^d\times X^{D}Y\right)$

A – đúng. Nếu không xảy ra hoán vị gen thì:
$\left(\frac{Ab}{aB}\times \frac{AB}{ab}\right)$ → đời con có 4 kiểu gen, 3 kiểu hình
$X^D{X}^d\times X^{D}Y$ → đời con có 4 kiểu gen, 3 kiểu hình (100% cái trội : 1 đực trội : 1 đực lặn)
→ P: ♀ $\frac{Ab}{aB}{X}^D{X}^d$ × ♂ $\frac{AB}{ab}{X}^{D}Y$ cho đời con có 4.4 = 16 kiểu gen, 3.3 = 9 kiểu hình.

B – Sai. Nếu chỉ có hoán vị gen ở quá trình giảm phân của cơ thể cái thì
$\left(\frac{Ab}{aB}\times \frac{AB}{ab}\right)$ → đời con có 7 kiểu gen, 4 kiểu hình
$X^D{X}^d\times X^{D}Y$ → đời con có 4 kiểu gen, 3 kiểu hình (100% cái trội : 1 đực trội : 1 đực lặn)
→ P: ♀ $\frac{Ab}{aB}{X}^D{X}^d$ × ♂ $\frac{AB}{ab}{X}^{D}Y$ cho đời con có 7.4 = 28 kiểu gen, 4 × 3 = 12 kiểu hình.

C – Sai. Nếu xảy ra hoán vị gen ở cả đực và cái thì
$\left(\frac{Ab}{aB}\times \frac{AB}{ab}\right)$ → đời con có 10 kiểu gen, 4 kiểu hình
$X^D{X}^d\times X^{D}Y$ → đời con có 4 kiểu gen, 3 kiểu hình (100% cái trội : 1 đực trội : 1 đực lặn)
→ P: ♀ $\frac{Ab}{aB}{X}^D{X}^d$ × ♂ $\frac{AB}{ab}{X}^{D}Y$ cho đời con có 10.4 = 40 kiểu gen, 4.3 = 12 kiểu hình.

D – Sai. Nếu chỉ có hoán vị gen ở quá trình giảm phân của cơ thể đực thì
$\left(\frac{Ab}{aB}\times \frac{AB}{ab}\right)$ → đời con có 7 kiểu gen, 3 kiểu hình theo tỉ lệ 1:2:1
$X^D{X}^d\times X^{D}Y$ → đời con có 4 kiểu gen, 3 kiểu hình (100% cái trội : 1 đực trội : 1 đực lặn)
→ P: ♀ $\frac{Ab}{aB}{X}^D{X}^d$ × ♂ $\frac{AB}{ab}{X}^{D}Y$ cho đời con có 7.4 = 28 kiểu gen, 3.3 = 9 kiểu hình.

Có phát biểu đúng: I, III, IV.
I đúng.
II sai. Nếu P là $\frac{AB}{ab}\times \frac{AB}{ab}$ thì kiểu gen có 4 alen trội có thể bằng 3 alen trội $\frac{AB}{AB}=\frac{AB}{Ab}+\frac{AB}{aB}$
III đúng. Nếu P là $\frac{Ab}{aB}\times \frac{Ab}{aB}$ thì $\frac{Ab}{Ab}=\frac{aB}{aB}=0,5$

P: (BB,RR) × (bb,rr) → F₁: BR/br
Lai phân tích: BR/br × br/br, hoán vị gene 0,4 → 0,2$\underline{Br}$ × 1 $\underline{br}$ = 0,2 Br//br.

(AI giải đề cho tôi)
P: aaBB (thấp, bầu dục) × AAbb... thực tế P là thân thấp quả bầu dục (aaBB) × thân cao quả tròn (AAbb) → F1 có kiểu gen AB/ab (dị hợp, thân cao quả tròn). Cho F1 lai phân tích với cây ab/ab (thấp, bầu dục):
- Giao tử không hoán vị của F1: AB và ab → con kiểu hình giống F1 (cao, tròn) và giống cây lai phân tích (thấp, bầu dục), tức giống bố mẹ.
- Giao tử hoán vị: Ab và aB → con thân cao quả bầu dục và thân thấp quả tròn, tức khác bố mẹ.
Tần số hoán vị gen f = tổng tần số các cá thể mang kiểu hình khác bố mẹ (thân cao quả bầu dục + thân thấp quả tròn) = 2 × tần số mỗi loại. Vậy cách tính đúng là đáp án A, khớp với đáp án nguồn (Câu 106: A).

(AI giải đề cho tôi)
Xét phép lai P: $\frac{AB}{ab}\times \frac{Ab}{aB}$, hoán vị gen xảy ra ở cả hai giới với tần số 20% (f = 0,2).
- Cá thể $\frac{AB}{ab}$ cho 4 loại giao tử: liên kết AB = ab = 40% mỗi loại; hoán vị Ab = aB = 10% mỗi loại.
- Cá thể $\frac{Ab}{aB}$ cho 4 loại giao tử: liên kết Ab = aB = 40% mỗi loại; hoán vị AB = ab = 10% mỗi loại.
Kiểu gen $\frac{ab}{ab}$ chỉ được tạo từ giao tử ab của bên thứ nhất (40%) nhân giao tử ab của bên thứ hai (10%):
$$40\%\times 10\%=4\%.$$
Kết quả trùng với đáp án nguồn (Câu 101: C).

- 2 tế bào không hoán vị cho tối đa 4 giao tử liên kết
- 1 tế bào xảy ra hoán vị gen ở cặp NST mang cặp gen A, a và cặp gen B, b giảm phân cho 2 loại giao tử hoán vị và 2 loại giao tử liên kết nhưng 2 loại này trùng với 2 loại giao tử liên kết của 2 tế bào không hoán vị
- 1 tế bào xảy ra hoán vị gen ở cặp NST mang cặp gen D, d và cặp gen H, h khi phân cho 2 loại giao tử hoán vị và 2 loại giao tử liên kết nhưng 2 loại này trùng với 2 loại giao tử liên kết của 2 tế bào không hoán vị.
Vậy tổng 4 tế bào giảm phân cho số loại giao tử tối đa = 4 + 2 + 2 = 8

(AI giải đề cho tôi)
Kiểu hình lặn 2 tính trạng (aabb) phải chiếm 0,09. Xét từng phép lai:
- A: Cả hai bên $\frac{AB}{ab}$, f = 40% → giao tử AB = ab = 30%, Ab = aB = 20%. aabb = 0,3 × 0,3 = 0,09 ✓
- B: Cả hai bên $\frac{Ab}{aB}$, hoán vị chỉ ở 1 bên f = 36% → bên hoán vị: Ab = aB = 32%, AB = ab = 18%; bên không hoán vị chỉ cho Ab và aB (50% mỗi loại), không có giao tử ab. Do đó aabb = 0 ≠ 0,09 ✗
- C: Bố $\frac{Ab}{aB}$ f = 36% → ab = 18%; mẹ $\frac{AB}{ab}$ không hoán vị → ab = 50%. aabb = 0,18 × 0,5 = 0,09 ✓
- D: Bố $\frac{AB}{ab}$ f = 28% → ab = 36%; mẹ $\frac{Ab}{aB}$ f = 50% → mỗi loại giao tử 25%. aabb = 0,36 × 0,25 = 0,09 ✓
Vậy phép lai B không giải thích đúng kết quả.

(AI giải đề cho tôi)
P: AB/AB × ab/ab → F₁ đồng nhất AB/ab (liên kết cùng nhiễm sắc thể, trao đổi chéo 20% → tách cặp 10% mỗi loại giao tử hoán vị). Giao tử F₁: AB = 0,4; ab = 0,4; Ab = 0,1; aB = 0,1. F₁ × F₁: P(bb) = (0,4+0,1)² = 0,25 → thân cao chiếm 0,75. P(aa) = (0,4+0,1)² = 0,25; P(aabb) = 0,4² = 0,16. Vậy P(vừa đỏ vừa cao) = 1 − 0,25 − 0,25 + 0,16 = 0,66. Tỉ lệ cây hoa đỏ trong số cây thân cao ở F₂ = 0,66/0,75 = 0,88 = 88%. Đáp án A.

(AI giải đề cho tôi)
Kiểu gen AB//ab, hoán vị gen xảy ra ở cả 2 tế bào sinh tinh. Mỗi tế bào giảm phân tạo 4 tế bào con (4 giao tử). Khi có hoán vị giữa B và b, mỗi tế bào cho 4 loại giao tử: AB, ab (không hoán vị) và Ab, aB (hoán vị), mỗi loại 1 giao tử. Vậy 2 tế bào tạo tổng cộng 8 giao tử gồm 4 loại, mỗi loại 2 giao tử → tỉ lệ 1 : 1 : 1 : 1. Lưu ý: tỉ lệ 1:1:1:1 này không phụ thuộc tần số hoán vị vì hoán vị xảy ra ở cả 2 tế bào và mỗi tế bào chỉ xảy ra 1 lần trao đổi chéo tạo 2 giao tử hoán vị và 2 giao tử không hoán vị như nhau. Đáp án B, khớp với đáp án nguồn (Câu 100 = B).

(AI giải đề cho tôi)
Kiểu gen Aa Bd//bD: cặp gen A/a phân li độc lập với cụm gen B/b liên kết D/d. Tần số hoán vị gen f = 20%, nên từ cụm Bd//bD tạo 4 loại giao tử: liên kết Bd và bD mỗi loại chiếm (100% − 20%)/2 = 40%; hoán vị BD và bd mỗi loại chiếm 20%/2 = 10%. Cặp A/a cho giao tử mang alen a chiếm 50%. Vậy tỉ lệ giao tử aBD = 50% × 10% = 5%. Khớp đáp án nguồn B.

(AI giải đề cho tôi)
Kiểu gen: Aa • BD//bd (B–b và D–d liên kết trên cùng một cặp NST thường) • X^M X^m.

- Tế bào KHÔNG hoán vị: giảm phân tạo 4 giao tử với 2 loại cụm gen thường là BD và bd, mỗi loại kết hợp với X^M hoặc X^m → 4 loại: ABDX^M, ABDX^m, abdX^M, abdX^m.
- Tế bào CÓ hoán vị (1 trong 2 tế bào): tạo thêm 2 loại cụm gen hoán vị Bd và bD, kết hợp với X^M hoặc X^m → 4 giao tử gồm 2 loại mới: ABdX^M, ABdX^m, abDX^M, abDX^m (không trùng với các loại trên).

Số loại giao tử tối đa = 4 + 2 = 6 loại. Đáp án A, khớp bảng đáp án nguồn (trang 7, câu 119 → A).

Kiểu gen AB/abDd: cặp gen Aa và Ba liên kết trên cùng một cặp NST thường, gen Dd nằm trên cặp NST thường khác. Nếu không xảy ra hoán vị gen, mỗi tế bào sinh tinh giảm phân tạo 4 tinh trùng gồm 2 loại: ABD, ABd hoặc abD, abd (mỗi loại 2 tinh trùng); do đó chỉ có 4 loại giao tử được tạo ra theo lí thuyết từ các tế bào sinh tinh → A đúng. Nếu có hoán vị gen thì tạo ra các giao tử AbD, Abd, aBD, aBd (vẫn 4 loại, không phải 8) → B sai. Nếu có hoán vị thì không tạo ra giao tử abD; nếu tạo ra giao tử abD (không hoán vị) thì tế bào đó tạo đồng thời giao tử abd chứ không phải ABd → C sai. Giao tử ABD chỉ được tạo khi không hoán vị → D sai.

(AI giải đề cho tôi)
Kiểm tra đáp án C: P là $\frac{AB}{ab}\times \frac{Ab}{ab}$, chỉ bên $\frac{AB}{ab}$ hoán vị gen với f = 25%.
- Gamete của $\frac{AB}{ab}$: AB = ab = 37,5%; Ab = aB = 12,5%.
- Gamete của $\frac{Ab}{ab}$ (liên kết hoàn toàn): Ab = ab = 50%.
Tính tỉ lệ kiểu hình F1:
+ A-B- = AB×(Ab+ab) + aB×Ab = 0,375 + 0,125×0,5 = 0,4375 = 7/16.
+ A-bb = Ab×(Ab+ab) + ab×Ab = 0,125 + 0,375×0,5 = 0,3125 = 5/16.
+ aaB- = aB×ab = 0,125×0,5 = 0,0625 = 1/16.
+ aabb = ab×ab = 0,375×0,5 = 0,1875 = 3/16.
Vậy F1 có tỉ lệ 7A-B- : 5A-bb : 1aaB- : 3aabb, khớp hoàn toàn với đề bài. Các phương án khác (A, B, D) cho tỉ lệ kiểu hình khác khi kiểm tra tương tự. Đáp án: C.

(AI giải đề cho tôi) F1 xuất hiện 4 loại kiểu hình và có 1% cây thân thấp, hoa trắng (cây lặn kép aabb = 1%) → P phải dị hợp về 2 cặp gen, và có 2 khả năng:
• P là $\frac{AB}{ab}$ (cùng nhịp) với tần số hoán vị gen f = 20%: gamete ab = (1 − 0,2)/2 = 0,1 → ab/ab = 0,1 × 0,1 = 1%.
• P là $\frac{Ab}{aB}$ (khác nhịp) với f = 2%: gamete ab = f/2 = 0,01 → ab/ab = 1%.
Xét các phát biểu:
I. SAI. Khi P dị hợp 2 cặp gen có hoán vị gen, cả 4 loại giao tử đều được tạo ra (AB, ab, Ab, aB), nên F1 có tối đa 10 loại kiểu gen (4 đồng hợp + 6 dị hợp), không phải 9.
II. SAI. Với $\frac{AB}{ab}$, f = 20%: gamete AB = ab = 0,4; Ab = aB = 0,1. Cây dị hợp về 1 cặp gen (đồng hợp về cặp còn lại): AB/Ab + AB/aB + ab/Ab + ab/aB = 4 × (0,4 × 0,1) = 16% ≠ 32%. (Với $\frac{Ab}{aB}$, f = 2% thì tỉ lệ này ≈ 2%.)
III. ĐÚNG (trường hợp khác nhịp). Với $\frac{Ab}{aB}$, f = 2%: gamete Ab = 0,49; aB = 0,49; AB = ab = 0,01. Cây thân cao, hoa trắng (A_bb): Ab/Ab + AB/Ab + ab/Ab = 0,49² + 2 × (0,49 × 0,01) = 0,2401 + 0,0098 ≈ 24% (làm tròn).
IV. ĐÚNG. Như trên, P có thể là $\frac{AB}{ab}$ (f = 20%) hoặc $\frac{Ab}{aB}$ (f = 2%), đều cho 1% cây aabb.
→ Có 2 phát biểu đúng (III và IV) → chọn C.

(AI giải đề cho tôi)
Ký hiệu: A = thân xám, a = thân đen; B = cánh dài, b = cánh cụt; hai gen liên kết, khoảng cách 40 cM → tần số hoán vị gen f = 40%, mỗi giao tử hoán vị 20%. P: AB/AB × ab/ab → F₁ có kiểu gen AB/ab (cis), cho giao tử: AB = ab = 30%, Ab = aB = 20%. Ruồi thân đen, cánh dài dị hợp có kiểu gen aB/ab (trans), cho giao tử: aB = ab = 30%, AB = Ab = 20%. Kiểu hình thân xám, cánh cụt (A_bb) xuất hiện khi: F₁ cho giao tử Ab (20%) và ruồi đen cánh dài cho giao tử Ab (20%) → AAbb, hoặc giao tử ab (30%) → Aabb. Vậy tỉ lệ = 0,2 × (0,2 + 0,3) = 0,2 × 0,5 = 0,1 = 10%. Kết quả khớp với đáp án B đã cho.

Giao tử liên kết = (1−f)/2; giao tử hoán vị = f/2. $\frac{BD}{bd}$; f = 40\% → G : $\left(\frac{1-f}{2}=0,3BD:\frac{1-f}{2}=0,3bd:\frac{f}{2}=0,2Bd:\frac{f}{2}=0,2bD\right)$. $\frac{Bd}{bd}$ → G : 0,5Bd : 0,5bd. $Aa\frac{BD}{bd}\times Aa\frac{Bd}{bd}$; f = 40\% → $Aa\left(\frac{BD}{bd}+\frac{Bd}{bD}\right)=0,5Aa\left(0,3BD\times 0,5bd+0,5Bd\times 0,2bD\right)=12,5\%$.

(AI giải đề cho tôi)
Cơ thể đực có kiểu gen Ab/aB (hai gen A, B liên kết trên một cặp NST thường ở trạng thái repulsion) và Dd trên cặp NST thường khác. Tần số hoán vị giữa A và B là 20% nên tổng số giao tử hoán vị là 20%, gồm AB và ab, mỗi loại 10%; hai loại giao tử không hoán vị (tổ hợp gốc) là Ab và aB, mỗi loại (100% − 20%)/2 = 40%. Gen D phân ly độc lập nên giao tử mang D chiếm 1/2. Vậy tỉ lệ giao tử AbD = 40% × 1/2 = 20%. Đáp án C, trùng với đáp án nguồn (96. C).