Bài Tập Trắc Nghiệm Chuyên Đề: Xà phòng và chất giặt rửa (Hóa học Lớp 12)

Chọn D.
- Ta có: $n_{NaOH(p^{-})}=3n_{C_3{H}_5(OH{)}_3}=1,5$ mol
- $\stackrel{\text{BTKL}}{\to }$ $m_{\text{xaˋ phoˋng}}=m_{\text{muoˆˊi}}+92n_{C_3{H}_5(OH{)}_3}-40n_{NaOH}=459+92\cdot 0,5-40\cdot 1,5=\boxed{445(\text{g})}$
- Ghi chú: bản nguồn in công thức với dấu ngược lại ($m_{\text{muoˆˊi}}+40n_{NaOH}-92n_{C_3{H}_5(OH{)}_3}$, cho 473 g) nhưng vẫn ghi kết quả 445 g; công thức đúng theo bảo toàn khối lượng là $m_X=m_{\text{muoˆˊi}}+m_{\text{glixerol}}-m_{NaOH}$, cho đúng 445 g như đáp án D.

(AI giải đề cho tôi)
Công thức trong hình là muối natri của axit béo mạch dài: phần 1 là chuỗi hydrocarbon dài (không phân cực, kị nước), phần 2 là nhóm $-CO{O}^{-}N{a}^{+}$ (phân cực, ưa nước). Đáp án nguồn: a) Sai, b) Sai, c) Sai, d) Đúng — phù hợp với phân tích.
a) Sai: Muối này là sodium stearate $C_{17}{H}_{35}COONa$ (chuỗi 17 carbon), không phải sodium palmitate $C_{15}{H}_{31}COONa$.
b) Sai: $(C_{17}{H}_{33}COO{)}_3{C}_3{H}_5$ là triolein; thủy phân với NaOH tạo sodium oleate $C_{17}{H}_{33}COONa$ (có nối đôi), không phải muối stearate no trong hình. Phản ứng: $(C_{17}{H}_{33}COO{)}_3{C}_3{H}_5+3NaOH\to 3C_{17}{H}_{33}COONa+C_3{H}_5(OH{)}_3$.
c) Sai: Phát biểu đảo ngược tính chất — phần 1 (đuôi dài hydrocarbon) là phần KHÔNG phân cực, kị nước; phần 2 (nhóm $-CO{O}^{-}N{a}^{+}$) là phần PHÂN cực, ưa nước.
d) Đúng: Trong sản xuất xà phòng, ngoài muối natri của axit béo, người ta có thể thêm các chất phụ gia như chất độn, chất tạo màu, chất tạo hương, chất dưỡng da, chất diệt khuẩn,... để tăng hiệu quả và giá trị sử dụng.
a) (AI giải đề cho tôi)
Muối trong hình là sodium stearate $C_{17}{H}_{35}COONa$ (chuỗi no 17 carbon), không phải sodium palmitate $C_{15}{H}_{31}COONa$.
b) (AI giải đề cho tôi)
$(C_{17}{H}_{33}COO{)}_3{C}_3{H}_5$ (triolein) thủy phân bằng NaOH tạo sodium oleate $C_{17}{H}_{33}COONa$ có nối đôi, không phải muối no trong hình: $(C_{17}{H}_{33}COO{)}_3{C}_3{H}_5+3NaOH\to 3C_{17}{H}_{33}COONa+C_3{H}_5(OH{)}_3$.
c) (AI giải đề cho tôi)
Phát biểu sai vì đảo ngược: phần 1 (chuỗi hydrocarbon dài) là phần không phân cực, kị nước; phần 2 (nhóm $-CO{O}^{-}N{a}^{+}$) là phần phân cực, ưa nước.
d) (AI giải đề cho tôi)
Đúng: khi sản xuất xà phòng có thể thêm các phụ gia như chất độn, chất tạo màu, chất tạo hương, chất dưỡng da, chất diệt khuẩn,...

(AI giải đề cho tôi)
Thí nghiệm xà phòng hóa mỡ lợn (triglixerit) bằng NaOH: (RCOO)3C3H5 + 3NaOH → 3RCOONa + C3H5(OH)3.
(a) Đúng. Dầu dừa cũng là triglixerit (chứa nhiều este của axit béo và glixerol), thủy phân với NaOH vẫn tạo muối axit béo (xà phòng) và glixerol, nên hiện tượng muối hóa - tách lớp sau bước 3 vẫn xảy ra tương tự.
(b) Đúng. Trong quá trình đun, nước bay hơi; nếu không thêm nước, hỗn hợp khô cạn, NaOH đặc kết tinh, khối mỡ không còn tiếp xúc đủ với dung dịch NaOH nên phản ứng thủy phân (xà phòng hóa) bị dừng. Thêm nước cất giữ thể tích chính là để duy trì môi trường phản ứng, đảm bảo thủy phân xảy ra hoàn toàn.
(c) Đúng. Xà phòng hóa chỉ cần đun nóng nhẹ trong thời gian dài; đun cách thủy (ngâm cốc trong nồi nước nóng) vẫn duy trì nhiệt độ cần thiết, an toàn hơn và không làm phân hủy chất, nên có thể thay thế.
(d) Đúng. Thêm NaCl bão hòa (muối hóa) làm giảm độ tan của muối axit béo (xà phòng) trong nước do hiệu ứng muối, khiến xà phòng kết tủa nổi lên trên, tách khỏi dung dịch glixerol - NaOH dư.
(e) Sai. CaCl₂ bão hòa sẽ phản ứng với muối natri của axit béo tạo xà phòng canxi (RCOO)2Ca kết tủa không tan, không dùng được để tách xà phòng như NaCl; thí nghiệm sẽ không cho kết quả tương tự.
(f) Sai. Lớp chất rắn màu trắng nổi lên sau bước 3 là muối natri của axit béo (xà phòng), còn glixerol tan trong lớp nước phía dưới, không phải chất rắn nổi lên.
Vậy có 4 phát biểu đúng (a, b, c, d) → đáp án C, khớp với đáp án nguồn (câu 40 → C).

(AI giải đề cho tôi)
Thí nghiệm là phản ứng xà phòng hóa dầu dừa với NaOH: chất béo + NaOH → muối axit béo (xà phòng) + glixerol. Ở bước 3, thêm dung dịch NaCl bão hòa (muối hóa) làm muối của axit béo bị kết tủa, nổi lên trên thành lớp chất rắn màu trắng - đó chính là muối axit béo (xà phòng), không phải glixerol (glixerol tan trong nước, nằm trong lớp dung dịch bên dưới). Do đó phát biểu A sai. B đúng vì NaCl bão hòa dùng để tách muối axit béo ra khỏi hỗn hợp (hiệu ứng muối ra). C đúng vì thêm nước cất duy trì thể tích và cung cấp nước cho phản ứng thủy phân/xà phòng hóa. D đúng vì đây chính là phản ứng xà phòng hóa chất béo trong môi trường kiềm. Đáp án khớp với đáp án nguồn (Câu 40: A).