Bài Tập Trắc Nghiệm Chuyên Đề: Xà phòng và chất giặt rửa (Hóa học Lớp 12)

(AI giải đề cho tôi)
Xà phòng được điều chế bằng phản ứng xà phòng hóa: chất béo (trieste của glycerol và acid béo) thủy phân trong dung dịch base (NaOH hoặc KOH) đun nóng, tạo glycerol và muối của acid béo (xà phòng). Ví dụ: (C17H35COO)3C3H5 + 3NaOH → C3H5(OH)3 + 3C17H35COONa. Ammonia, muối hay acid không tạo xà phòng theo cách này. Đáp án đúng là D, trùng với đáp án nguồn.

(AI giải đề cho tôi)
Nhóm được khoanh tròn là nhóm –OSO3−Na+ (nhóm sulfate, đầu ion của sodium lauryl sulfate). Đây là nhóm phân cực, ion, nên hút nước và hòa tan trong nước, tức có tính ưa nước (hydrophilic). Nhờ đó phân tử chất giặt rửa có cấu trúc lưỡng tính: đuôi hydrocarbon kị nước và đầu sulfate ưa nước. Vậy đặc điểm của nhóm khoanh tròn là ưa nước → đáp án D. Loại A (kị nước) và C (không phân cực) vì nhóm này phân cực mạnh; loại B vì muối sulfate của natri tan tốt, không tạo kết tủa với nước cứng như xà phòng (muối canxi/magnesium sulfate đều tan).

Nước bồ kết có chứa saponin, là chất giặt rửa tự nhiên.

Đáp án: 18.

(AI giải đề cho tôi)
Xà phòng (muối Na/K của acid béo) được sản xuất bằng cách thủy phân/xà phòng hóa dầu mỡ động thực vật hoặc các sản phẩm từ dầu mỡ (acid béo, triglyceride) với NaOH/KOH. Phương án C đúng và trùng với đáp án nguồn. A sai vì acid béo không phải nguồn chính theo SGK; B sai vì glycerol là sản phẩm phụ; D (bồ hòn, bồ kết) chứa saponin dùng làm xà phòng tự nhiên nhưng không phải nguồn nguyên liệu sản xuất xà phòng theo chương trình.

(1). Sai vì muối trên có trong thành phần chính của xà phòng và có công thức là $C_{17}{H}_{35}COONa$ (sodium stearate)
(3). Sai vì phần không phân cực (đuôi dài kị nước) và phần phân cực (đầu ưa nước).

(AI giải đề cho tôi)
Xà phòng là muối Na/K của các acid béo (mạch C12–C18, no hoặc không no). (1) CH3[CH2]7CH=CH[CH2]7COONa là muối natri của acid oleic (C17H33COONa) – thành phần xà phòng. (2) CH3[CH2]15SO3Na là muối alkyl sulfonate – chất hoạt động bề mặt tổng hợp (detergent), không phải xà phòng. (3) CH3[CH2]14COOK (C16H31COOK, muối kali của acid palmitic) – thành phần xà phòng. (4) CH3[CH2]10COOK (C11H23COOK, muối kali của acid lauric) – thành phần xà phòng. (5) CH3COONa là sodium acetate, acid yếu mạch ngắn, không phải acid béo – không phải xà phòng. Vậy các chất (1), (3), (4) là thành phần chính của xà phòng, khớp đáp án nguồn C.

(AI giải đề cho tôi)
Chất giặt rửa tự nhiên như bồ hòn, bồ kết chứa saponin, có tính tạo bọt nhẹ, lành tính, không gây kích ứng da và phân hủy sinh học dễ dàng nên không gây ô nhiễm môi trường. Đây là đặc điểm chủ yếu của chúng. Các phương án B, C, D không đúng: chúng không gây ô nhiễm đáng kể, giá thành không cao, và không được sản xuất chủ yếu ở quy mô công nghiệp. Phương án A khớp với đáp án được đánh dấu trong tài liệu nguồn (trang 10).

(AI giải đề cho tôi)
Xà phòng là muối Na/K của các acid béo (mạch no hoặc không no, dài C12 trở lên). Xét từng chất: C15H31COONa (muối Na của palmitic acid) - là xà phòng; C15H31COOK (muối K của palmitic acid) - là xà phòng; CH3[CH2]11OSO3Na - este sulfuric, là chất hoạt động bề mặt tổng hợp (thành phần bột giặt), không phải xà phòng; CH3[CH2]11C6H4SO3Na - alkylbenzene sulfonate, chất giặt rửa tổng hợp, không phải xà phòng; C17H33COOK (muối K của oleic acid) - là xà phòng; C17H35COONa (muối Na của stearic acid) - là xà phòng. Vậy có 4 chất là thành phần chính của xà phòng, khớp với đáp án nguồn.

(AI giải đề cho tôi)
A, B, C lần lượt là sodium dodecyl sulfate, alkyl benzen sulfonate và sodium palmitate (muối của acid béo) — đều là chất giặt rửa có nhóm ưa nước (-OSO3Na, -SO3Na, -COONa) và đuôi hydrocarbon ưa dầu. D là tristearin (triester của glycerol), là chất béo trung tính, không tan trong nước và không có nhóm ưa nước ion, nên không có tác dụng giặt rửa. Khớp với đáp án nguồn: D.

a) sai, X là xà phòng; Y là chất giặt rửa tổng hợp.
b) đúng
c) sai, Y đầu ưa nước là –SO₃Na
d) sai, X là xà phòng tạo kết tủa với Ca²⁺; Y là không tạo kết tủa với Ca²⁺.
a) sai, X là xà phòng; Y là chất giặt rửa tổng hợp.
b) đúng
c) sai, Y đầu ưa nước là –SO₃Na
d) sai, X là xà phòng tạo kết tủa với Ca²⁺; Y là không tạo kết tủa với Ca²⁺.

(AI giải đề cho tôi)
Trong chất giặt rửa tổng hợp, phân tử gồm phần ưa nước (thường là nhóm ion như $-S{O}_{3}Na$, $-OS{O}_{3}Na$) và phần kỵ nước (chuỗi hydrocarbon như $C_{17}{H}_{35}-$). Nhóm $-COOH$ và $-COONa$ là phần ưa nước của xà phòng (chất giặt rửa từ mỡ động thực vật), không phải nhóm đặc trưng của chất giặt rửa tổng hợp. Theo đáp án của đề, phần ưa nước ở đây là $-S{O}_{3}Na$.

(AI giải đề cho tôi)
Xét từng phát biểu của thí nghiệm xà phòng hoá mỡ lợn bằng NaOH:
(a) SAI. Sau bước 3, khi thêm dung dịch NaCl bão hòa nóng, muối sodium của acid béo (xà phòng) bị 'muối hóa' giảm độ tan, kết thành lớp chất rắn màu trắng nổi lên trên mặt. Glycerol tan tốt trong nước nên nằm trong phần nước bên dưới, không phải lớp rắn trắng.
(b) ĐÚNG. NaCl bão hòa làm giảm độ tan của muối sodium của acid béo (hiệu ứng muối hóa), giúp tách xà phòng ra khỏi hỗn hợp (đặc biệt tách khỏi glycerol).
(c) ĐÚNG. Ở bước 2, đun sôi nhẹ và thỉnh thoảng thêm vài giọt nước cất nhằm tránh cho hỗn hợp bị cạn khô, đảm bảo phản ứng xà phòng hóa diễn ra hoàn toàn.
(d) SAI. Dầu nhòn là triglyceride của acid ricinoleic (gốc acid béo chứa nhóm -OH), xà phòng tạo thành có tính tan tốt hơn nên hiện tượng quan sát được sau bước 3 không hoàn toàn tương tự như với mỡ lợn.
(e) ĐÚNG. Trong công nghiệp, phản ứng xà phòng hóa chất béo bằng NaOH được ứng dụng để sản xuất xà phòng (muối sodium của acid béo) và glycerol (phụ phẩm).
Vậy có 3 phát biểu đúng: (b), (c), (e). Đáp án D.

(AI giải đề cho tôi)
Xét từng phát biểu: (1) SAI — không phải tất cả ester đều điều chế từ alcohol và acid có xúc tác H2SO4 đặc (ví dụ ester của phenol, hoặc điều chế từ anhydride acid, acyl chloride). (2) SAI — mùi tanh của cá do các amin (dạng base); dung dịch NH3 cũng là base nên không khử được mùi tanh, phải dùng chất có tính acid (như nước chanh, giấm). (3) ĐÚNG — chất giặt rửa tổng hợp (alkylbenzen sulfonate) không tạo kết tủa với ion Ca2+, Mg2+ nên dùng được với nước cứng. (4) SAI — polyethylene là chất dẻo, nhưng polyisoprene là cao su (cao su tự nhiên/cao su tổng hợp), không phải chất dẻo. (5) SAI — thủy phân hoàn toàn tinh bột trong môi trường acid thu được glucose, không phải fructose. Vậy có 4 phát biểu không đúng: (1), (2), (4), (5). Đáp án A.

(AI giải đề cho tôi)
Tripalmitin là trieste của glycerol với axit palmitic, có công thức $(C_{15}{H}_{31}COO{)}_3{C}_3{H}_5$. Xà phòng hóa là thủy phân este trong dung dịch NaOH đun nóng: $(C_{15}{H}_{31}COO{)}_3{C}_3{H}_5+3NaOH\to 3C_{15}{H}_{31}COONa+C_3{H}_5(OH{)}_3$. Sản phẩm là muối natri palmitate ($C_{15}{H}_{31}COONa$) và glycerol. Lưu ý gốc axit trong tripalmitin là palmitic $C_{15}{H}_{31}COOH$ (không phải stearic $C_{17}{H}_{35}COOH$), nên đáp án đúng là D, khớp với đáp án nguồn.

Đáp án: 12
$m_{mu\acute{\hat{o}}i}=600+2\cdot 56-58,88=653,12$ gam
Số bánh xà phòng $=\frac{653,12\cdot 100}{60\cdot 90}=12$