Bài Tập Trắc Nghiệm Chuyên Đề: Tạo phức và thay thế phối tử (Hóa học Lớp 12)

(AI giải đề cho tôi)
Câu 4 (Phần II): a) Đúng - Khi hoà tan FeCl3 khan vào nước, ion Fe3+ bị thuỷ hoá tạo phức aquo, ví dụ [Fe(H2O)6]3+, nên phức chất X là phức của Fe3+ với phối tử H2O (dung dịch màu vàng nhạt). b) Sai - Fe3+ là ion của acid yếu Fe(OH)3 nên khi thuỷ hoá nó thu hút electron từ O-H của nước làm giải phóng H+, làm dung dịch có môi trường acid, không phải base. c) Đúng - Trong môi trường base, OH- phản ứng với Fe3+ tạo kết tủa Fe(OH)3 (Fe3+ + 3OH- → Fe(OH)3↓), làm giảm nồng độ Fe3+ tự do nên cân bằng Fe3+ + SCN- ⇌ [Fe(SCN)]2+ bị chuyển dịch trái, phức đỏ khó hình thành. d) Đúng - Màu đỏ của [Fe(SCN)]2+ xuất hiện chỉ khi đồng thời có Fe3+ và SCN-, nên phản ứng dùng để nhận biết cả ion Fe3+ (bằng dung dịch KSCN) lẫn ion SCN- (bằng dung dịch muối Fe3+). Kết quả khớp bảng đáp án: a Đ, b S, c Đ, d Đ.
a) (AI giải đề cho tôi)
Fe3+ trong nước bị thuỷ hoá tạo phức aquo như [Fe(H2O)6]3+ (màu vàng nhạt), phối tử là H2O.
b) (AI giải đề cho tôi)
Do thuỷ hoá Fe3+ sinh ra H+, dung dịch có môi trường acid chứ không phải base.
c) (AI giải đề cho tôi)
OH- tạo kết tủa Fe(OH)3 với Fe3+, giảm nồng độ Fe3+ nên cân bằng tạo phức chuyển dịch trái, phức đỏ khó hình thành.
d) (AI giải đề cho tôi)
Màu đỏ [Fe(SCN)]2+ chỉ xuất hiện khi có cả Fe3+ và SCN-, nên dùng nhận biết được cả hai ion.

(AI giải đề cho tôi)
Câu 4 về phức chất của Fe³⁺.

a) SAI. Trong quá trình (I), Fe³⁺ là ion trung tâm nhận cặp electron, còn phối tử là 6 phân tử H₂O (aqua) cho cặp electron vào orbital trống của Fe³⁺. Phức chất aqua tạo thành là [Fe(OH₂)₆]³⁺ với phối tử H₂O, không phải Fe³⁺.

b) ĐÚNG. Cả ba phức chất [Fe(OH₂)₆]³⁺, [Fe(OH₂)₅(SCN)]²⁺ và [Fe(OH₂)₅F]²⁺ đều có ion trung tâm Fe³⁺ với số phối trí bằng 6 (6 phối tử xếp quanh ion trung tâm), nên đều có cấu hình hình bát diện.

c) ĐÚNG. Dung dịch ở quá trình (III) chứa [Fe(OH₂)₅F]²⁺ (không màu). Khi thêm từ từ dung dịch KSCN, do phản ứng (II) tạo phức [Fe(OH₂)₅(SCN)]²⁺ có màu đỏ (các anion SCN⁻, F⁻ không màu), nên dung dịch sẽ xuất hiện màu đỏ.

d) SAI. Số cặp electron hoá trị riêng của các phối tử không như nhau: H₂O có 2 cặp electron hoá trị riêng, F⁻ có 4 cặp, còn SCN⁻ có 3 cặp. Mỗi phối tử chỉ dùng 1 cặp để tạo liên kết phối trí với Fe³⁺, nhưng số cặp electron hoá trị riêng của chúng khác nhau nên phát biểu là sai.
a) (AI giải đề cho tôi)
Fe³⁺ là ion trung tâm; phối tử là H₂O, không phải Fe³⁺.
b) (AI giải đề cho tôi)
Cả ba phức đều có số phối trí 6 nên đều có cấu hình bát diện.
c) (AI giải đề cho tôi)
SCN⁻ thay thế F⁻ tạo phức [Fe(OH₂)₅(SCN)]²⁺ màu đỏ nên dung dịch có màu.
d) (AI giải đề cho tôi)
Số cặp electron hoá trị riêng khác nhau: H₂O có 2, F⁻ có 4, SCN⁻ có 3 cặp; mỗi phối tử chỉ dùng 1 cặp để cho vào orbital trống của Fe³⁺.

(AI giải đề cho tôi)
Khi hòa tan CuCl2 vào nước, các ligand Cl- bị thay thế bởi phân tử nước, tạo phức aqua với Cu2+ làm ion trung tâm và 6 phân tử nước làm phối tử, hình học bát diện: [Cu(OH2)6]2+. Kiểm tra điện tích: Cu2+ + 6(H2O trung hòa) = +2, thỏa mãn. Đáp án C khớp với đáp án nguồn (11 - C).

(AI giải đề cho tôi)
Các dấu hiệu nhận biết sự tạo thành phức chất trong thí nghiệm: (1) Khi hòa tan CuSO${}_4$ vào nước, Cu${}^{2+}$ tạo phức aqua [Cu(H${}_2$O)${}_6$]${}^{2+}$ làm dung dịch có màu xanh (khác màu của ion Cu${}^{2+}$ tự do). (2) Khi thêm dung dịch ammonia đến dư, kết tủa Cu(OH)${}_2$ tan do NH${}_3$ thay thế H${}_2$O trong phức, tạo ion phức [Cu(NH${}_3$)${}_4$(H${}_2$O)${}_2$]${}^{2+}$: [Cu(H${}_2$O)${}_6$]${}^{2+}$ + 4NH${}_3$ → [Cu(NH${}_3$)${}_4$(H${}_2$O)${}_2$]${}^{2+}$ + 4H${}_2$O. (3) Sự xuất hiện màu xanh lam đặc trưng của ion phức ammine này. Như vậy có 3 dấu hiệu nhận biết sự tạo thành phức chất, trùng với đáp án của đề (Câu 6 – Phần III: 3).

Đáp án: 3
- Dấu hiệu 1: có màu xanh.
- Dấu hiệu 2: kết tủa màu xanh nhạt.
- Dấu hiệu 3: kết tủa tan, tạo dung dịch màu xanh lam.
⇒ có 3 dấu hiệu

(AI giải đề cho tôi)
a) Đúng. Chromium là kim loại chuyển tiếp với cấu hình $[Ar]3d^{5}4s^1$, các trạng thái oxi hóa phổ biến là +3 (Cr${}^{3+}$, Cr${}_2$O${}_3$, Cr(OH)${}_3$) và +6 (CrO${}_4^{2-}$, Cr${}_2$O${}_7^{2-}$).
b) Đúng. Cr có Z = 24, cấu hình electron ở trạng thái cơ bản: $1s^{2}2s^{2}2p^{6}3s^{2}3p^{6}3d^{5}4s^1$ (hiện tượng chuyển 1 electron từ 4s sang 3d để đạt bán bão hòa d⁵). Số electron độc thân = 5 (trên 3d) + 1 (trên 4s) = 6.
c) Đúng. Cr(OH)${}_3$ tan trong dung dịch ammonia nhờ tạo phức ammine: $Cr(OH{)}_3+6N{H}_3\to [Cr(N{H}_3{)}_6](OH{)}_3$. Trong phức này, Cr${}^{3+}$ là nguyên tử trung tâm nhận 6 cặp electron tự do từ 6 phân tử NH${}_3$ (phối tử), tạo phức chất tan.
d) Đúng. Trong $[Ag(N{H}_3{)}_2]Cl$, ion Ag${}^{+}$ (bộ ngoài $4s^{0}4p^{0}4d^{10}$) là acid Lewis nhận cặp electron tự do trên nguyên tử N của NH${}_3$ (base Lewis, phối tử) tạo liên kết cho – nhận (liên kết phối trí): $A{g}^{+}+2N{H}_3\to [Ag(N{H}_3{)}_2{]}^{+}$.
a) (AI giải đề cho tôi)
Cr có các trạng thái oxi hóa phổ biến +3 và +6 (ví dụ Cr${}^{3+}$, Cr${}_2$O${}_7^{2-}$).
b) (AI giải đề cho tôi)
Cấu hình Cr: $[Ar]3d^{5}4s^1$, có 5 electron độc thân trên 3d và 1 trên 4s, tổng cộng 6 electron độc thân.
c) (AI giải đề cho tôi)
$Cr(OH{)}_3+6N{H}_3\to [Cr(N{H}_3{)}_6](OH{)}_3$, phức ammine của Cr${}^{3+}$ tan trong dung dịch ammonia.
d) (AI giải đề cho tôi)
NH${}_3$ cho cặp electron tự do của N vào orbital trống của Ag${}^{+}$, tạo liên kết cho – nhận (phối trí).

(AI giải đề cho tôi)
Phần II Câu 4: Cho dung dịch NH3 vào bột Ni(OH)2 xanh lá cây dư, Ni(OH)2 tan trong NH3 tạo phức ammine bất điện có màu xanh dương: Ni(OH)2 + 6NH3 → [Ni(NH3)6](OH)2. a) Đúng: phức tạo thành là [Ni(NH3)6]2+ (trong hợp [Ni(NH3)6](OH)2). b) Đúng: dấu hiệu nhận biết là kết tủa Ni(OH)2 màu xanh lá cây tan dần, thu được dung dịch phức màu xanh dương. c) Sai: phức chứa 6 phối tử NH3, không phải 4. d) Đúng: nguyên tử trung tâm là Ni2+ (Ni(OH)2 có Ni ở số oxi hóa +2, phản ứng phối hợp không đổi số oxi hóa). Kết quả khớp đáp án nguồn: a Đ, b Đ, c S, d Đ.
a) (AI giải đề cho tôi)
Phức tạo thành là [Ni(NH3)6](OH)2 với cation phức [Ni(NH3)6]2+.
b) (AI giải đề cho tôi)
Kết tủa Ni(OH)2 màu xanh lá cây tan ra, tạo dung dịch phức màu xanh dương.
c) (AI giải đề cho tôi)
Phức [Ni(NH3)6]2+ chứa 6 phối tử NH3, không phải 4.
d) (AI giải đề cho tôi)
Nguyên tử trung tâm của phức là Ni2+, số oxi hóa +2 không đổi khi tạo phức.

a) Đúng vì trong nước thì ion Fe³⁺ bị hydrate hoá, tồn tại dạng phức $[Fe(H_{2}O{)}_6{]}^{3+}$. b) Sai vì phức $[Fe(H_{2}O{)}_6{]}^{3+}$ sẽ thuỷ phân theo phương trình $$[Fe(H_{2}O{)}_6{]}^{3+}\rightleftharpoons [Fe(OH{)}_3(H_{2}O{)}_3]+3H^{+}$$ nên sẽ có môi trường acid. c) Đúng vì theo cân bằng đã cho, nếu có môi trường base thì sẽ tạo kết tủa Fe(OH)₃. d) Đúng.
a) Đúng vì trong nước thì ion Fe³⁺ bị hydrate hoá, tồn tại dạng phức $[Fe(H_{2}O{)}_6{]}^{3+}$
b) Sai vì phức $[Fe(H_{2}O{)}_6{]}^{3+}$ sẽ thuỷ phân theo phương trình sau: $$[Fe(H_{2}O{)}_6{]}^{3+}\rightleftharpoons [Fe(OH{)}_3(H_{2}O{)}_3]+3H^{+}$$ Nên sẽ có môi trường acid.
c) Đúng vì theo cân bằng đã cho, nếu có môi trường base thì sẽ tạo kết tủa Fe(OH)₃.
d) Đúng.

$$Ni(OH{)}_2(s)+6N{H}_3(aq)\rightleftharpoons [Ni(N{H}_3{)}_6{]}^{2+}+2O{H}^{-}(aq)$$
a) Đúng.
b) Đúng.
c) Sai. Phức chất có 6 phối tử $N{H}_3$.
d) Đúng.
a) Đúng.
b) Đúng.
c) Sai. Phức chất có 6 phối tử $N{H}_3$.
d) Đúng.

(AI giải đề cho tôi)
Khi cho dung dịch $N{H}_3$ đến dư vào bột $Ni(OH{)}_2$ xanh lá cây, kết tủa tan tạo phức amine bền màu xanh dương: $$Ni(OH{)}_2+6N{H}_3\to [Ni(N{H}_3{)}_6{]}^{2+}+2O{H}^{-}$$ a) Đúng: phức tạo thành là $[Ni(N{H}_3{)}_6{]}^{2+}$ (màu xanh dương, chỉ chứa phối tử $N{H}_3$). b) Đúng: dấu hiệu nhận biết là kết tủa $Ni(OH{)}_2$ màu xanh lá cây tan dần, thu được dung dịch màu xanh dương. c) Sai: phức chứa sáu phối tử $N{H}_3$, không phải bốn. d) Đúng: nguyên tử trung tâm của phức là ion $N{i}^{2+}$ (số oxi hóa +2 không đổi).
a) (AI giải đề cho tôi)
Phức tạo thành là $[Ni(N{H}_3{)}_6{]}^{2+}$ màu xanh dương theo phản ứng $Ni(OH{)}_2+6N{H}_3\to [Ni(N{H}_3{)}_6{]}^{2+}+2O{H}^{-}$.
b) (AI giải đề cho tôi)
Kết tủa $Ni(OH{)}_2$ màu xanh lá cây tan dần khi thêm $N{H}_3$ dư, thu được dung dịch phức màu xanh dương.
c) (AI giải đề cho tôi)
Phức $[Ni(N{H}_3{)}_6{]}^{2+}$ chứa sáu phối tử $N{H}_3$, không phải bốn.
d) (AI giải đề cho tôi)
Nguyên tử trung tâm của phức là ion $N{i}^{2+}$ với số oxi hóa +2.

(AI giải đề cho tôi)
Câu 4 (Phần II) — các phát biểu về phức chất của Fe³⁺:

a) SAI. Khi hòa tan FeCl₃ trong nước, Fe³⁺ gần như hoàn toàn bị hydrat hóa tạo phức aqua [Fe(OH₂)₆]³⁺ (quá trình I). Do đó dung dịch chứa chủ yếu là phức [Fe(OH₂)₆]³⁺ chứ không còn 'lượng lớn cation Fe³⁺ tự do'; nồng độ Fe³⁺ tự do rất nhỏ.

b) SAI. Hằng số cân bằng của quá trình (III) là K_C = 2,0·10⁵ lớn hơn nhiều so với K_C = 1,4·10² của quá trình (II). Điều này cho thấy F⁻ thay thế phối tử H₂O trong [Fe(OH₂)₆]³⁺ dễ hơn SCN⁻, tức phát biểu nói ngược lại thực tế.

c) ĐÚNG. Dung dịch ở quá trình (III) vẫn chứa một lượng [Fe(OH₂)₆]³⁺ (cân bằng (III) là thuận nghịch). Khi thêm từ từ dung dịch KSCN, SCN⁻ sẽ thay thế H₂O tạo phức [Fe(OH₂)₅(SCN)]²⁺ có màu đỏ (K_C = 1,4·10² > 1 nên phản ứng xảy ra), do đó dung dịch sẽ có màu đỏ.

d) ĐÚNG. Trong cả ba quá trình, mỗi phối tử (phân tử H₂O, anion SCN⁻ hay anion F⁻) đều là phối tử đơn đỉnh, sử dụng đúng 1 cặp electron hoá trị (cặp electron tự do trên O của H₂O, trên S của SCN⁻, trên F của F⁻) để cho vào orbital trống của Fe³⁺ tạo liên kết phối trí — số cặp electron cho vào như nhau.
a) (AI giải đề cho tôi)
Fe³⁺ trong nước gần như hoàn toàn tạo phức aqua [Fe(OH₂)₆]³⁺, không còn lượng lớn cation Fe³⁺ tự do.
b) (AI giải đề cho tôi)
K_C(III) = 2,0·10⁵ > K_C(II) = 1,4·10² nên F⁻ thay thế H₂O dễ hơn SCN⁻, phát biểu nói ngược.
c) (AI giải đề cho tôi)
Dung dịch (III) còn chứa [Fe(OH₂)₆]³⁺; thêm SCN⁻ tạo phức [Fe(OH₂)₅(SCN)]²⁺ màu đỏ nên dung dịch có màu.
d) (AI giải đề cho tôi)
Mỗi phối tử H₂O, SCN⁻, F⁻ đều dùng 1 cặp electron hoá trị cho vào orbital trống của Fe³⁺.

a) Sai vì phức chất $[CuC{l}_4{]}^{2-}$ bền hơn do phản ứng thuận có K lớn nên thuận lợi hơn.
b) Đúng.
c) Đúng.
d) Đúng vì nếu hình thành phức $[CuC{l}_4{]}^{2-}(aq)$ phải có màu vàng chanh nhưng thí nghiệm 2 không thấy hiện tượng này.
a) a. Sai vì phức chất $[CuC{l}_4{]}^{2-}$ bền hơn do phản ứng thuận có K lớn nên thuận lợi hơn.
b) b. Đúng.
c) c. Đúng.
d) d. Đúng vì nếu hình thành phức $[CuC{l}_4{]}^{2-}(aq)$ phải có màu vàng chanh nhưng thí nghiệm 2 không thấy hiện tượng này.

(AI giải đề cho tôi)
Câu 4 (Đúng/Sai):
a) SAI. Hằng số cân bằng $K_C=4,18.10^5\gg 1$ cho thấy cân bằng nghiêng mạnh về phía tạo thành $[CuC{l}_4{]}^{2-}$ (thực tế thêm HCl đặc 11 M thì dung dịch chuyển sang màu vàng chanh của $[CuC{l}_4{]}^{2-}$). Vậy trong điều kiện này $[CuC{l}_4{]}^{2-}$ bền hơn $[Cu(O{H}_2{)}_6{]}^{2+}$, không phải ngược lại.

b) ĐÚNG. Khi dùng HCl khoảng 5,3 M, nồng độ $C{l}^{-}$ tương đương trường hợp thí nghiệm 2 (NaCl bão hòa 5,3 M). Vì ở thí nghiệm 2 với cùng nồng độ $C{l}^{-}$ khoảng 5,3 M, dung dịch chỉ xanh nhạt hơn (do pha loãng) chứ không xuất hiện màu vàng chanh đặc trưng của $[CuC{l}_4{]}^{2-}$, nên với HCl 5,3 M cũng không quan sát thấy dấu hiệu phản ứng tạo phức $[CuC{l}_4{]}^{2-}$ (cần nồng độ $C{l}^{-}$ lớn hơn nhiều, như HCl đặc ~11 M, màu vàng mới xuất hiện).

c) SAI. Nước lỏng là dung môi, không đưa vào biểu thức hằng số cân bằng; ngoài ra $C{l}^{-}$ trong dung dịch phải ghi trạng thái (aq) chứ không phải (l). Biểu thức đúng là:
$$K_C=\frac{[[CuC{l}_4{]}^{2-}(aq)]}{[[Cu(O{H}_2{)}_6{]}^{2+}(aq)].[C{l}^{-}(aq){]}^4}$$

d) ĐÚNG. Trong thí nghiệm 2, dù thêm NaCl bão hòa 5,3 M, dung dịch vẫn giữ màu xanh (chỉ nhạt hơn do bị pha loãng từ 1 mL lên 3 mL), không chuyển sang màu vàng chanh hay xanh lục của phức $[CuC{l}_4{]}^{2-}$. Vậy không có dấu hiệu của phản ứng hình thành phức chất.
a) (AI giải đề cho tôi)
K_C = 4,18.10^5 >> 1 nên cân bằng nghiêng về phía tạo [CuCl4]2-; thực tế thêm HCl đặc dung dịch chuyển màu vàng chanh. Vậy [CuCl4]2- bền hơn [Cu(OH2)6]2+ trong điều kiện này.
b) (AI giải đề cho tôi)
Với Cl- khoảng 5,3 M (giống thí nghiệm 2 với NaCl bão hòa), dung dịch chỉ xanh nhạt hơn do pha loãng, không có màu vàng chanh của [CuCl4]2-, nên không quan sát thấy dấu hiệu tạo phức.
c) (AI giải đề cho tôi)
H2O(l) là dung môi không đưa vào biểu thức K; Cl- phải là (aq) chứ không phải (l). Biểu thức đúng: K_C = [[CuCl4]2-] / ([[Cu(OH2)6]2+].[Cl-]^4).
d) (AI giải đề cho tôi)
Dung dịch sau thí nghiệm 2 vẫn màu xanh (nhạt hơn do pha loãng 1 mL lên 3 mL), không có màu vàng/xanh lục của [CuCl4]2-, nên không có dấu hiệu phản ứng hình thành phức chất.

a) Sai vì cation Fe³⁺ đi vào phức chất aqua [Fe(OH₂)₆]³⁺ phần lớn do phản ứng 1 chiều.
b) Sai vì K của phản ứng (III) lớn hơn K của phản ứng (II).
c) Đúng do K của phản ứng (II) lớn hơn 1 nên sẽ dịch chuyển tạo phức [Fe(OH₂)₅(SCN)]²⁺ có màu.
d) Đúng.
a) a. Sai vì cation Fe³⁺ đi vào phức chất aqua [Fe(OH₂)₆]³⁺ phần lớn do phản ứng 1 chiều.
b) b. Sai vì K của phản ứng (III) lớn hơn K của phản ứng (II).
c) c. Đúng do K của phản ứng (II) lớn hơn 1 nên sẽ dịch chuyển tạo phức [Fe(OH₂)₅(SCN)]²⁺ có màu.
d) d. Đúng.

(AI giải đề cho tôi)
a) Đúng: Khi hòa tan FeCl3 vào nước, ion Fe3+ bị thủy hóa tạo phức aqua $[Fe(H_{2}O{)}_6{]}^{3+}$ (phức của Fe3+ với phối tử H2O) gây màu vàng nhạt của dung dịch.

b) Sai: Phức $[Fe(H_{2}O{)}_6{]}^{3+}$ là một acid yếu (do Fe3+ có điện tích lớn, phân cực mạnh liên kết O–H), thủy phân tạo H3O+: $[Fe(H_{2}O{)}_6{]}^{3+}+H_{2}O\rightleftharpoons [Fe(H_{2}O{)}_{5}OH{]}^{2+}+H_3{O}^{+}$. Do đó dung dịch FeCl3 có môi trường acid, không phải base.

c) Đúng: Trong môi trường base, OH- phản ứng với Fe3+ tạo kết tủa $Fe(OH{)}_3$ (hoặc thủy phân sâu phức sắt(III)), làm giảm nồng độ Fe3+ tự do, cân bằng $F{e}^{3+}+SC{N}^{-}\rightleftharpoons [Fe(SCN){]}^{2+}$ bị chuyển dịch trái nên phức màu đỏ khó hình thành.

d) Đúng: Phản ứng tạo phức $[Fe(SCN){]}^{2+}$ màu đỏ máu đặc trưng, rất nhạy, được dùng để nhận biết Fe3+ (khi có mặt SCN-) và ngược lại nhận biết SCN- (khi có mặt Fe3+).
a) (AI giải đề cho tôi)
Fe3+ trong nước bị thủy hóa tạo phức aqua $[Fe(H_{2}O{)}_6{]}^{3+}$ với phối tử H2O, gây màu vàng nhạt.
b) (AI giải đề cho tôi)
$[Fe(H_{2}O{)}_6{]}^{3+}$ thủy phân tạo H3O+ nên dung dịch có môi trường acid, không phải base.
c) (AI giải đề cho tôi)
Trong môi trường base, Fe3+ tạo kết tủa $Fe(OH{)}_3$ làm giảm nồng độ Fe3+ tự do, cân bằng tạo phức chuyển dịch trái nên $[Fe(SCN){]}^{2+}$ khó hình thành.
d) (AI giải đề cho tôi)
Phức $[Fe(SCN){]}^{2+}$ có màu đỏ máu đặc trưng, dùng để nhận biết cả Fe3+ lẫn SCN-.

(AI giải đề cho tôi)
Câu 4 (Phần II) - Muối FeCl3 khan màu vàng nâu, hòa tan vào nước thu được dung dịch vàng nhạt chứa phức chất X.
a) ĐÚNG. Khi hòa tan FeCl3 vào nước, ion Fe3+ bị hydrat hóa tạo phức với phối tử H2O, ví dụ [Fe(H2O)6]3+ (màu vàng nhạt). Vậy phức chất X là phức chất của Fe3+ và phối tử H2O.
b) SAI. Fe3+ là ion của kim loại yếu (Fe(OH)3 là base rất yếu), khi thủy phân trong nước: Fe3+ + 3H2O ⇌ Fe(OH)3 + 3H+ làm tăng nồng độ H+, do đó dung dịch chứa phức X có môi trường acid, không phải base.
c) ĐÚNG. Trong môi trường base, cân bằng Fe3+ + 3OH- → Fe(OH)3↓ xảy ra, kết tủa Fe(OH)3 làm giảm nồng độ Fe3+ tự do. Theo nguyên lý Le Chatelier, cân bằng Fe3+ + SCN- ⇌ [Fe(SCN)]2+ bị chuyển dịch trái, nên phức [Fe(SCN)]2+ khó hình thành hơn, màu đỏ không xuất hiện rõ.
d) ĐÚNG. Phản ứng Fe3+ + SCN- ⇌ [Fe(SCN)]2+ tạo phức màu đỏ máu đặc trưng, có thể dùng để nhận biết Fe3+ (khi có sẵn SCN-) và ngược lại cũng nhận biết SCN- (khi có sẵn Fe3+).
Kết quả khớp với đáp án nguồn: a Đ, b S, c Đ, d Đ.
a) (AI giải đề cho tôi)
Fe3+ hydrat hóa trong nước tạo phức với phối tử H2O như [Fe(H2O)6]3+ màu vàng nhạt, nên X là phức của Fe3+ và H2O.
b) (AI giải đề cho tôi)
Fe3+ thủy phân tạo H+ (Fe3+ + 3H2O ⇌ Fe(OH)3 + 3H+) nên dung dịch có môi trường acid, không phải base.
c) (AI giải đề cho tôi)
Trong môi trường base, Fe3+ tạo kết tủa Fe(OH)3 làm giảm nồng độ Fe3+ tự do, cân bằng tạo phức chuyển dịch trái nên [Fe(SCN)]2+ khó hình thành.
d) (AI giải đề cho tôi)
Phức [Fe(SCN)]2+ có màu đỏ máu đặc trưng, dùng được để nhận biết cả Fe3+ lẫn SCN-.

(AI giải đề cho tôi)
Cân bằng phản ứng: $[Cu(O{H}_2{)}_6{]}^{2+}+4C{l}^{-}\rightleftharpoons [CuC{l}_4{]}^{2-}+6H_{2}O$ (điện tích: +2 − 4 = −2, đúng; nguyên tử: Cu, O, H, Cl đều bảo toàn).
a) Đúng. Theo nguyên lý Le Chatelier, tăng nồng độ $C{l}^{-}$ làm cân bằng dịch chuyển sang phải, tạo nhiều $[CuC{l}_4{]}^{2-}$ màu vàng hơn nên màu vàng đậm hơn.
b) Đúng. Đây là phản ứng thay thế phối tử: các phân tử $H_{2}O$ trong phức $[Cu(H_{2}O{)}_6{]}^{2+}$ bị thay thế bởi phối tử $C{l}^{-}$, tạo phức $[CuC{l}_4{]}^{2-}$ trong dung dịch.
c) Đúng. Việc thêm HCl đặc làm cân bằng dịch chuyển mạnh về phía tạo $[CuC{l}_4{]}^{2-}$ (dung dịch chuyển từ màu xanh sang màu vàng) cho thấy phức $[CuC{l}_4{]}^{2-}$ bền hơn phức $[Cu(H_{2}O{)}_6{]}^{2+}$ trong môi trường này.
d) Sai. Phức bất diện là phức mà ion phức không phân ly được thành ion đơn giản trong dung dịch. Cả hai phức trên đều phân ly được (cân bằng thuận nghịch, có thể chuyển hóa lẫn nhau), nên chúng là phức dễ phân ly, không phải phức bất diện.
Kết quả khớp với bảng đáp án Phần II, Câu 3 (trang 50): a Đ, b Đ, c Đ, d S.
a) (AI giải đề cho tôi)
Tăng nồng độ Cl^- làm cân bằng dịch chuyển sang phải theo Le Chatelier, tạo nhiều [CuCl4]^{2-} màu vàng nên màu vàng đậm hơn.
b) (AI giải đề cho tôi)
Các phân tử H2O phối tử bị thay thế bởi phối tử Cl^-, đây là phản ứng thay thế phối tử của phức chất trong dung dịch.
c) (AI giải đề cho tôi)
Cân bằng dịch chuyển mạnh về phía [CuCl4]^{2-} khi thêm HCl đặc (màu xanh chuyển sang vàng) cho thấy [CuCl4]^{2-} bền hơn [Cu(H2O)6]^{2+}.
d) (AI giải đề cho tôi)
Cả hai phức đều phân ly được trong dung dịch (cân bằng thuận nghịch), nên là phức dễ phân ly, không phải phức bất diện.

(AI giải đề cho tôi)
Phức aqua của Fe³⁺ có dạng hình học bát diện là $[Fe(H_{2}O{)}_6{]}^{3+}$ (a đúng). Khi 1 phối tử nước bị thay bởi 1 phối tử SCN⁻, phức tạo thành là $[Fe(H_{2}O{)}_5(SCN){]}^{2+}$ (c đúng), chỉ chứa 5 phối tử nước nên b sai. Điện tích phức = (+3) + (−1) = +2, nên d sai (không phải +3). Kết quả Đúng–Sai–Đúng–Sai khớp với bảng đáp án PHẦN II (ĐSDS).
a) (AI giải đề cho tôi)
Fe³⁺ trong dung dịch nước tạo phức bát diện aqua $[Fe(H_{2}O{)}_6{]}^{3+}$ với 6 phối tử nước.
b) (AI giải đề cho tôi)
Khi 1 phối tử nước bị thay thế bởi SCN⁻, phức đỏ máu chỉ còn 5 phối tử nước, không phải 6.
c) (AI giải đề cho tôi)
Phức đỏ máu là $[Fe(H_{2}O{)}_5(SCN){]}^{2+}$, điện tích = (+3) + (−1) = +2.
d) (AI giải đề cho tôi)
Điện tích phức là +2, không phải +3, vì SCN⁻ mang điện tích −1.

(AI giải đề cho tôi)
Câu 3 (Phần II):
a) SAI. Hằng số cân bằng của quá trình tạo phức $[CuC{l}_4{]}^{2-}$ là $K_C=4,18\cdot 10^5\gg 1$, chứng tỏ phản ứng tạo phức xảy ra sâu, phức $[CuC{l}_4{]}^{2-}$ bền hơn phức $[Cu(O{H}_2{)}_6{]}^{2+}$ (thực tế màu vàng chanh của dung dịch Y cho thấy hầu hết Cu(II) đã chuyển thành $[CuC{l}_4{]}^{2-}$).
b) ĐÚNG. Trong thí nghiệm 2, khi thêm NaCl bão hòa (~5,3 M) thì dung dịch chỉ nhạt màu hơn (do pha loãng), không xuất hiện màu vàng chanh đặc trưng của $[CuC{l}_4{]}^{2-}$, tức không có dấu hiệu quan sát được của phản ứng tạo phức.
c) SAI. Phản ứng tạo phức là cân bằng hóa học: $[Cu(O{H}_2{)}_6{]}^{2+}+4C{l}^{-}\rightleftharpoons [CuC{l}_4{]}^{2-}+6H_{2}O$, nên khả năng thay thế phối tử phụ thuộc vào nồng độ ion $C{l}^{-}$ (cân bằng dịch chuyển theo nguyên lý Le Chatelier). Thí nghiệm 2 với $[C{l}^{-}]\approx 5,3$ M không tạo phức thấy được, còn HCl đặc ~11 M thì tạo được, chứng tỏ yếu tố quyết định là nồng độ $C{l}^{-}$ chứ không phải tính acid mạnh của HCl.
d) ĐÚNG. So sánh với thí nghiệm 2: khi nồng độ $C{l}^{-}$ chỉ khoảng 5,3 M (tương đương HCl ~5,3 M), màu xanh nhạt hơn chỉ do pha loãng, không quan sát thấy màu vàng chanh của $[CuC{l}_4{]}^{2-}$, tức không có dấu hiệu phản ứng tạo phức.
a) (AI giải đề cho tôi)
$K_C=4,18\cdot 10^5\gg 1$ nên phức $[CuC{l}_4{]}^{2-}$ bền hơn $[Cu(O{H}_2{)}_6{]}^{2+}$; màu vàng chanh của dung dịch Y xác nhận điều này.
b) (AI giải đề cho tôi)
Thêm NaCl bão hòa (~5,3 M) chỉ làm dung dịch nhạt màu do pha loãng, không xuất hiện màu vàng chanh của $[CuC{l}_4{]}^{2-}$, nên không có dấu hiệu phản ứng tạo phức.
c) (AI giải đề cho tôi)
Phản ứng tạo phức là cân bằng phụ thuộc nồng độ $C{l}^{-}$ (Le Chatelier): với $[C{l}^{-}]\approx 5,3$ M không thấy tạo phức, với HCl đặc ~11 M thì tạo phức màu vàng chanh. Vậy khả năng thay thế phối tử phụ thuộc nồng độ $C{l}^{-}$, không phụ thuộc tính acid mạnh của HCl.
d) (AI giải đề cho tôi)
Với nồng độ $C{l}^{-}$ khoảng 5,3 M (như thí nghiệm 2), màu xanh nhạt hơn chỉ do pha loãng, không quan sát thấy màu vàng chanh của $[CuC{l}_4{]}^{2-}$, tức không có dấu hiệu phản ứng tạo phức.

(AI giải đề cho tôi)
Xét từng phát biểu: a) Y là $[Co(N{H}_3{)}_6{]}^{2+}$ và Z là $[Co(N{H}_3{)}_6{]}^{3+}$, cả hai đều có nguyên tử trung tâm là cobalt (Co) → đúng. b) Dấu hiệu nhận biết tạo thành Y là dung dịch chuyển sang màu hồng đậm, còn tạo thành Z là dung dịch chuyển dần sang màu vàng cam; cả hai đều là sự thay đổi màu sắc dung dịch → đúng. c) Bước 1 là phản ứng thế phối tử: $H_{2}O$ trong $[Co(H_{2}O{)}_6{]}^{2+}$ bị thế bởi $N{H}_3$. Bước 2 là phản ứng oxi hóa – khử: $C{o}^{2+}$ bị $H_2{O}_2$ oxi hóa thành $C{o}^{3+}$ (số oxi hóa Co tăng từ +2 lên +3), không phải phản ứng thế phối tử vì số và loại phối tử $N{H}_3$ không đổi → sai. d) X $[Co(H_{2}O{)}_6{]}^{2+}$, Y $[Co(N{H}_3{)}_6{]}^{2+}$, Z $[Co(N{H}_3{)}_6{]}^{3+}$ đều có 6 phối tử bao quanh nguyên tử trung tâm Co nên đều có dạng hình học bát diện → đúng.
a) (AI giải đề cho tôi)
Y là $[Co(N{H}_3{)}_6{]}^{2+}$ và Z là $[Co(N{H}_3{)}_6{]}^{3+}$, cùng nguyên tử trung tâm Co.
b) (AI giải đề cho tôi)
Tạo Y: dung dịch chuyển sang màu hồng đậm; tạo Z: chuyển dần sang màu vàng cam — đều là dấu hiệu thay đổi màu sắc.
c) (AI giải đề cho tôi)
Bước 1 là thế phối tử (H₂O bị thế bởi NH₃), nhưng bước 2 là phản ứng oxi hóa – khử (Co²⁺ → Co³⁺ bởi H₂O₂), phối tử không đổi.
d) (AI giải đề cho tôi)
X, Y, Z đều có 6 phối tử quanh Co nên đều có cấu trúc bát diện.