Bài Tập Trắc Nghiệm Chuyên Đề: Chất béo và acid béo (Hóa học Lớp 12)

Chọn D. Ta có: n${}_{NaOH(pư)}$ = 3n${}_{C_3{H}_5(OH{)}_3}$ = 1,5 mol. $\stackrel{BTKL}{\to }$ m${}_{x\grave{a}ph\grave{o}ng}$ = m${}_{mu\acute{\hat{o}}i}$ + 40n${}_{NaOH}$ − 92n${}_{C_3{H}_5(OH{)}_3}$ = 445 (g).

Đáp án C

[Lời giải do AI cung cấp] Tripanmitin (tripalmitin) là trieste của glixerol với axit panmitic C₁₅H₃₁COOH, nên công thức đúng về mặt hóa học là (C₁₅H₃₁COO)₃C₃H₅. Tuy nhiên, công thức này không có trong các phương án của đề; đáp án theo nguồn là B, (C₁₇H₃₁COO)₃C₃H₅ — đây là trieste của axit linoleic (axit béo không no), không phải axit panmitic. Lưu ý: (C₁₇H₃₅COO)₃C₃H₅ là tristearin (từ axit stearic C₁₇H₃₅COOH), C₁₇H₃₅COOH là axit stearic, còn (HCOO)₃C₃H₅ là trieste của axit fomic. Theo đáp án nguồn: B (có mâu thuẫn hóa học giữa đề/đáp án và tên gọi tripanmitin).

Đặt số mol của X là a và số liên kết pi trong X là k
⇒ n_{H₂} = (k − 3)a = 0,1 và a(k − 1) = 2,75 − 2,55
⇒ a = 0,05 và k = 5
Ta có: m_X = m_C + m_H + m_O = 42,9 (trong đó n_O = 6a = 0,3 mol)
n_{NaOH phản ứng} = 3a = 0,15 mol và n_{C₃H₅(OH)₃} = 0,05 mol
Bảo toàn khối lượng: m_{muối} = 42,9 + 0,15.40 − 0,05.92 = 44,3g

(AI giải đề cho tôi)
Axit panmitic có công thức phân tử $C_{15}{H}_{31}COOH$ (tức $C_{16}{H}_{32}{O}_2$). Số nguyên tử hidro trong phân tử là $31+1=32$. Vậy đáp án B, trùng với đáp án nguồn (54.B).

(AI giải đề cho tôi)
Axit béo là axit monocacboxylic mạch hở có số nguyên tử cacbon lớn (thường từ C12 trở lên), thành phần của chất béo. Axit panmitic ($C_{15}{H}_{31}COOH$), axit oleic ($C_{17}{H}_{33}COOH$) và axit stearic ($C_{17}{H}_{35}COOH$) đều là các axit béo. Axit glutamic là một amino axit (có nhóm -NH₂ và 2 nhóm -COOH), không phải axit béo. Đáp án khớp với đáp án nguồn (54-D).

Chọn C.
Dùng công thức tính độ bất bão hòa → X (C${}_n$H${}_{2n}$O${}_2$ : k = 1) và Y (C${}_m$H${}_{2m-10}$O${}_6$ : k = 6)
Ta có b − c = (1 − 1).n${}_X$ + (6 − 5).n${}_Y$ = 3a và n${}_X$ + n${}_Y$ = a
⇒ n${}_X$ = 0,6a và n${}_Y$ = 0,4a (tỉ lệ mol tương ứng là 2 : 3)
Trong 63,28 gam E có 2x + 3x.3 = n${}_{NaOH}$ = 0,22 ⇒ x = 0,02
$$\{\begin{array}{l}{n}_{H_{2}O}=2x=0,04\text{ mol}\\ n_{C_3{H}_8{O}_3}=3x=0,06\text{ mol}\end{array}\stackrel{BTKL}{\to }63,28+0,22.40=m+0,04.18+0,06.92\Rightarrow m=65,84\text{ g}$$

Chọn D.

Quy X: $(C_{15}{H}_{31}COO{)}_3{C}_3{H}_{52}(x)$; CH (y mol) vụ H${}_2$ (-z mol)

$\Rightarrow \{\begin{array}{l}806x+14y-2z=86,2=m_X\\ 51x+y=5,52=n_{C{O}_2}\\ 49x+y-z=5,18=n_{H_{2}O}\end{array}\Rightarrow \{\begin{array}{l}x=0,1\\ y=0,42\\ z=0,14\end{array}$

$X+H_2\stackrel{Ni,t^0}{\to }Y⟨(C_{15}{H}_{31}COO{)}_3{C}_3{H}_{35}(0,1);C{H}_2(0,42mol)⟩$

$Y\stackrel{+KOH}{\to }Mu\grave{\hat{o}}i⟨C_{15}{H}_{31}COOK:0,3mol;C{H}_2:0,42⟩\Rightarrow m_M=94,08$ gam

(AI giải đề cho tôi)
Trilinolein là trieste của glycerol với axit linoleic (C${}_{17}$H${}_{31}$COOH), công thức phân tử C${}_{57}$H${}_{98}$O${}_6$, khối lượng mol $M=57\times 12+98+6\times 16=878$ g/mol. Số mol trilinolein: $n=\frac{131,7}{878}=0,15$ mol. Mỗi gốc linoleic có 2 liên kết C=C nên mỗi phân tử trilinolein có 6 liên kết đôi. Phương trình hiđro hóa hoàn toàn: $$C_{57}{H}_{98}{O}_6+6H_2\stackrel{Ni,t^o}{\to }{C}_{57}{H}_{110}{O}_6$$ Vậy $n(H_2)=6\times 0,15=0,9$ mol → $V=0,9\times 22,4=20,16$ lít. Đáp án D, khớp với đáp án nguồn.

(AI giải đề cho tôi)
Triolein là trieste của glixerol với axit oleic. Khi thủy phân (trong môi trường axit, bazơ hoặc nhờ enzyme lipase) triolein tạo ra glixerol và axit oleic (hoặc muối oleat nếu thủy phân trong NaOH):
$$(C_{17}{H}_{33}COO{)}_3{C}_3{H}_5+3H_{2}O\stackrel{t^o,H^{+}}{\to }{C}_3{H}_5(OH{)}_3+3C_{17}{H}_{33}COOH$$
Các phương án khác: muối, etyl axetat, este đơn chức khi thủy phân chỉ cho ancol đơn chức (hoặc không cho ancol) và axit, không cho glixerol. Kết quả khớp với đáp án nguồn: D.

(AI giải đề cho tôi)
Chất béo lỏng chứa gốc acid không no (có liên kết đôi C=C). Cho phản ứng với hydrogen (H₂, xúc tác Ni, đun nóng) để hydrogen hóa các liên kết đôi, chuyển thành gốc acid no → chất béo rắn. Đây là phản ứng hydrogen hóa (khác xà phòng hóa, ester hóa hay hydrate hóa). Đáp án khớp với đáp án nguồn (A được tô vàng).

C${}_{17}$H${}_{33}$COOH + H${}_2$ → C${}_{17}$H${}_{35}$COOH: 0,014 mol H${}_2$ phản ứng với 0,014 mol axit oleic. m${}_{oleic}$ = 0,014.282 = 3,948 gam.

Hướng dẫn giải:

Đáp án 876

CTCT triester có khối lượng phân tử lớn nhất là

${\mathrm{C}}_{17}{\mathrm{H}}_{31}\mathrm{COO}-\mathrm{C}{\mathrm{H}}_2$
${\mathrm{C}}_{17}{\mathrm{H}}_{31}\mathrm{COO}-\mathrm{CH}$ |
${\mathrm{C}}_{17}{\mathrm{H}}_{29}\mathrm{COO}-\mathrm{C}{\mathrm{H}}_2$

$\Rightarrow M=876$

(AI giải đề cho tôi)
Chất béo là triester của acid béo (acid béo cao phân tử) với glycerol (propane-1,2,3-triol), không phải với ethylene glycol (ethane-1,2-diol). Do đó phát biểu D không đúng. Các phát biểu A, B, C đều đúng: chất béo không tan trong nước và nhẹ hơn nước (d < 1); trong công nghiệp chất béo bị thủy phân bằng NaOH tạo xà phòng (muối acid béo) và glycerol; hydrogen hóa chất béo lỏng (chứa liên kết C=C) với xúc tác Ni, đun nóng thu được chất béo rắn.

(AI giải đề cho tôi)
a) Sai. EPA (acid eicosapentaenoic, 20C, 5 nối đôi) và DHA (acid docosahexaenoic, 22C, 6 nối đôi) đều là acid béo omega-3 (nhóm CH3 ở đầu phân tử cách nối đôi đầu tiên 3 carbon), không phải omega-6. b) Sai. DHA có 22 nguyên tử carbon (C22H32O2), không phải 24. c) Đúng. Trong công thức khung vẽ trên, các nối đôi C=C của cả EPA và DHA đều có hai gốc carbon nằm cùng phía (gấp khúc về một phía), tức dạng đồng phân cis. d) Sai. Đề bài nêu rõ tiêu thụ quá nhiều EPA/DHA gây loãng máu, tăng nguy cơ chảy máu và ảnh hưởng hệ tiêu hóa; chỉ nên dùng lượng khuyến cáo 250–500 mg/ngày.
a) (AI giải đề cho tôi)
EPA và DHA đều là acid béo omega-3, không phải omega-6.
b) (AI giải đề cho tôi)
DHA có 22 nguyên tử carbon (C22H32O2), không phải 24.
c) (AI giải đề cho tôi)
Các nối đôi C=C trong công thức khung của EPA và DHA đều ở dạng cis (hai gốc cùng phía).
d) (AI giải đề cho tôi)
Dùng quá nhiều dầu cá gây loãng máu, tăng nguy cơ chảy máu, ảnh hưởng hệ tiêu hóa; chỉ nên dùng 250–500 mg EPA+DHA/ngày.

(AI giải đề cho tôi)
Triolein là trieste của glycerol với axit oleic (C17H33COOH, có một liên kết đôi C=C). Do đó công thức của triolein là (C17H33COO)3C3H5. Các phương án khác: B là trilinolein (hai liên kết đôi), C là tristearin (no), D là tripalmitin (no).

(Nguồn: Đáp án và lời giải chi tiết, trang 43)
(a) Sai, chất béo trên có tên là trilinolein chứa gốc acid béo omega-6.
(b) Đúng, các nối đôi trong gốc acid béo dễ bị O₂ trong không khí oxi hóa thành các sản phẩm có mùi.
(c) Đúng, với 6C=C, a mol triglyceride trên cộng tối đa với 6a mol H₂ (xt, t°, p).
(d) Đúng, chất béo trên không no nên ở thể lỏng trong điều kiện thường.
a) (Nguồn: Đáp án và lời giải chi tiết, trang 43)
Sai, chất béo trên có tên là trilinolein chứa gốc acid béo omega-6.
b) (Nguồn: Đáp án và lời giải chi tiết, trang 43)
Đúng, các nối đôi trong gốc acid béo dễ bị O₂ trong không khí oxi hóa thành các sản phẩm có mùi.
c) (Nguồn: Đáp án và lời giải chi tiết, trang 43)
Đúng, với 6C=C, a mol triglyceride trên cộng tối đa với 6a mol H₂ (xt, t°, p).
d) (Nguồn: Đáp án và lời giải chi tiết, trang 43)
Đúng, chất béo trên không no nên ở thể lỏng trong điều kiện thường.

Chọn đáp án B. $$\{\begin{array}{l}BTO\Rightarrow n_{H_{2}O}=0,05\cdot 6+3,75\cdot 2-2,7\cdot 2=2,4\\ BTKL:m_X=2,7\cdot 44+2,4\cdot 18-3,75\cdot 32=42\end{array}\Rightarrow \{\begin{array}{l}{M}_X=\frac{m_X}{n_X}=840\\ k=\frac{n_{C{O}_2}-n_{H_{2}O}}{n_X}+1=7\end{array}$$ $$\Rightarrow \{\begin{array}{l}{n}_{50,4\text{ gam }X}=0,06\\ n_{H_2}=n_{\pi \text{ trong hiđrocacbon}}=0,06(7-3)=0,24\end{array}\Rightarrow m_Y=50,4+0,24\cdot 2=50,88$$ $\Rightarrow m_{mu\acute{\hat{o}}i}=50,88+0,06\cdot 3\cdot 56-0,06\cdot 92=55,44$ gam.

(AI giải đề cho tôi)
X là triglixerit chỉ chứa gốc stearoyl (C17H35CO–) và oleoyl (C17H33CO–), nên công thức tổng quát C57HhO6 với 104 ≤ h ≤ 110 (h chẵn; stearoyl cho h = 110, oleoyl cho h = 104; hỗn hợp cho h chẵn từ 104 đến 110).

- n(H2O) = 38,16/18 = 2,12 mol.
- n(O2) = 72,128/22,4 = 3,22 mol.

Gọi n(X) = x. Đốt cháy C57HhO6:
$$C_{57}{H}_h{O}_6+\left(57+\frac{h}{4}-3\right)O_2\to 57C{O}_2+\frac{h}{2}{H}_{2}O$$

Suy ra: n(H2O) = (h/2)x = 2,12 và n(O2) = 54x + (h/4)x = 54x + n(H2O)/2 = 54x + 1,06.

→ 54x = 3,22 − 1,06 = 2,16 → x = 0,04 mol.
→ h = 2·2,12/0,04 = 106.

Vậy trung bình mỗi phân tử X có (110 − 106)/2 = 1 gốc stearoyl và 2 gốc oleoyl (tức X gồm các triglixerit dạng dioleostearin), tổng số gốc oleoyl = 2 × 0,04 = 0,08 mol.

Br2 chỉ cộng vào liên kết C=C của gốc oleoyl (mỗi gốc oleoyl có 1 liên kết C=C):
$$a=n(B{r}_2)=0,08\text{ mol}$$

Kiểm tra: n(O2) = 0,04·(57 + 106/4 − 3) = 0,04·80,5 = 3,22 mol ✓; n(H2O) = 0,04·53 = 2,12 mol ✓.

Đáp án A, khớp đáp án nguồn (bảng đáp án: câu 37 = A).

Chọn B

Bảo toàn O: $6n_X+2n_{O_2}=2n_{C{O}_2}+n_{H_{2}O}$

→ n_X = 0,014

Số C = n${}_{C{O}_2}$ / n${}_X$ = 57

Số H = 2n${}_{H_{2}O}$ / n${}_X$ = 100

→ X là C${}_{57}$H${}_{100}$O${}_6$

Trong phản ứng với Br${}_2$: n${}_X$ = 24,64/880 = 0,028

Chất béo này có k = (2C + 2 − H)/2 = 8

→ n${}_{B{r}_2}$ = 0,028(k − 3) = 0,14