Bài Tập Trắc Nghiệm Chuyên Đề: Chất béo và acid béo (Hóa học Lớp 12)

(AI giải đề cho tôi)
Tripanmitin (tristearin? cần kiểm tra tên): tripanmitin là triglixerit của axit panmitic C15H31COOH (panmitin = palmitin). Thủy phân trong dung dịch KOH: (C15H31COO)3C3H5 + 3KOH → C3H5(OH)3 + 3C15H31COOK. Muối X là C15H31COOK (kali panmitat). Lưu ý: nếu hiểu nhầm tripanmitin là tristearin (C17H35COOK - đáp án A) thì sai, vì panmitin gốc panmitic C15. Kết quả khớp đáp án nguồn B.

(AI giải đề cho tôi)
Câu 21 yêu cầu chọn phát biểu KHÔNG đúng. A đúng: chất béo không tan trong nước. B đúng: chất béo không tan trong nước, nhẹ hơn nước (d < 1) và tan nhiều trong dung môi hữu cơ. C không đúng: dầu ăn là trieste của glixerol với axit béo (chứa C, H, O), còn mỡ bôi trơn là hỗn hợp hydrocarbon (chỉ chứa C, H) — hai chất không có cùng thành phần nguyên tố. D đúng: chất béo là trieste của glixerol và các axit monocacboxylic mạch dài, số C chẵn, không phân nhánh, từ 12 đến 24 nguyên tử C. Vậy phát biểu không đúng là C.

Chất béo là trieste của glixerol và axit béo ⇒ Chọn D.
Một số axit béo thường gặp đó là:
• $C_{17}{H}_{35}COOH$: Axit Stearic
• $C_{17}{H}_{33}COOH$: Axit Olein
• $C_{17}{H}_{31}COOH$: Axit Linoleic
• $C_{15}{H}_{31}COOH$: Axit Panmitic

(AI giải đề cho tôi)
Palmitic acid (acid palmitic) là acid béo bão hòa có 16 nguyên tử carbon, công thức phân tử $C_{16}{H}_{32}{O}_2$, viết dưới dạng acid là $C_{15}{H}_{31}COOH$. Kiểm tra: $C_{17}{H}_{33}COOH$ (A) là acid oleic (không bão hòa, 18C); HCOOH (B) là acid formic; $C{H}_{3}COOH$ (D) là acid acetic. Vậy đáp án là C, trùng với đáp án được tô trong tài liệu nguồn.

(AI giải đề cho tôi)
Chất béo là trieste của glycerol với các axit béo mạch dài, có dạng (RCOO)3C3H5. A là methyl ester của axit palmitic (ester đơn chức, không phải chất béo); B là dieste của ethylene glycol; C là ester của benzyl alcohol với axit acetic (mạch ngắn, có vòng benzen). Chỉ phương án D, (C17H35COO)3C3H5 (tristearin), là trieste của glycerol với axit stearic C17H35COOH — đúng cấu trúc chất béo. Khớp đáp án nguồn: D.

(AI giải đề cho tôi)
Từ hình vẽ, X gồm gốc acid palmitic (C15H31COO–, no), gốc acid oleic (C17H33COO–, 1 nối đôi cis) và gốc acid linolenic (C17H29COO–, 3 nối đôi cis, omega-3). a) Công thức phân tử: C: 3+16+18+18 = 55; H: 5+31+33+29 = 98; O: 6, nên X là C55H98O6. X là triglyceride của dầu thực vật chứa nhiều gốc không no nên ở điều kiện thường ở thể lỏng → đúng. b) Gốc linolenic (all-cis-9,12,15-octadecatrienoic) là acid béo omega-3 (nối đôi đầu tiên ở vị trí thứ 3 tính từ đầu CH3), nên khi ăn X cơ thể được cung cấp omega-3 → đúng. c) Gốc palmitic có 16 nguyên tử carbon (số chẵn), không phải tất cả đều lẻ → sai. d) Xà phòng hóa X với NaOH thu được muối natri của acid béo (xà phòng) và glycerol; xà phòng là chất giặt rửa chứ không phải chất giặt rửa tổng hợp (chất giặt rửa tổng hợp là các chất như alkylbenzene sulfonate, không phải muối acid béo) → sai. Kết quả: a Đúng, b Đúng, c Sai, d Sai, khớp bảng đáp án trang 50.
a) (AI giải đề cho tôi)
Đếm từ cấu trúc: glycerol (C3H5) + palmitoyl (C16H31O) + oleoyl (C18H33O) + linolenoyl (C18H29O) cho C55H98O6; chứa nhiều gốc không no nên X là chất lỏng (dầu thực vật) ở điều kiện thường.
b) (AI giải đề cho tôi)
Gốc acid linolenic có 3 nối đôi cis, nối đôi đầu tiên ở carbon thứ 3 tính từ đầu methyl → là acid béo omega-3, được cung cấp cho cơ thể khi dùng X làm thực phẩm.
c) (AI giải đề cho tôi)
Gốc palmitic có 16 carbon (số chẵn), nên nhận định 'đều có số carbon lẻ' là sai (các gốc không no đều cis là đúng nhưng mệnh đề tổng thể sai).
d) (AI giải đề cho tôi)
Xà phòng hóa X với NaOH tạo muối natri của acid béo (xà phòng) và glycerol; xà phòng không phải là chất giặt rửa tổng hợp (chất giặt rửa tổng hợp là hợp chất tổng hợp như alkyl sulfonate).

(C${}_{17}$H${}_{33}$COO)${}_3$C${}_3$H${}_5$ + 3NaOH → 3C${}_{17}$H${}_{33}$COONa + C${}_3$H${}_5$(OH)${}_3$

(AI giải đề cho tôi)
Tristearin có khối lượng mol $M_{C_{57}{H}_{110}{O}_6}=890$ g/mol. Số mol tristearin: $n=356/890=0,4$ mol. Phản ứng thủy phân trong KOH dư: $(C_{17}{H}_{35}COO{)}_3{C}_3{H}_5+3KOH\to 3C_{17}{H}_{35}COOK+C_3{H}_5(OH{)}_3$. Hiệu suất 60% nên số mol tristearin phản ứng: $0,4\times 0,6=0,24$ mol. Số mol muối kali stearat: $3\times 0,24=0,72$ mol. Khối lượng mol muối $C_{17}{H}_{35}COOK$: $M=18\times 12+35+32+39=322$ g/mol. Khối lượng muối: $m=0,72\times 322=231,84$ gam. Khớp với đáp án D.

(AI giải đề cho tôi)
Thủy phân hoàn toàn triglixerit bằng dung dịch NaOH vừa đủ, đun nóng (phản ứng xà phòng hóa): (RCOO)3C3H5 + 3NaOH → C3H5(OH)3 + 3RCOONa. Sản phẩm luôn thu được là glixerol (C3H5(OH)3) và muối natri của axit béo. Vì gốc axit R trong triglixerit có thể thay đổi nên muối RCOONa không cố định (natri axetat chỉ xuất hiện nếu triglixerit là triaxetin, không phải luôn luôn). Các phương án A, B sai vì không tạo etylen glicol hay ancol etylic. Đáp án: D, khớp với đáp án nguồn (44-D).

Hướng dẫn giải
Đáp án 2
$$<table><tbody><tr><td>C{H}_2-OOC{C}_{17}{H}_{35}</td></tr><tr><td>|</td></tr><tr><td>CH-OOC{C}_{17}{H}_{35}</td></tr><tr><td>|</td></tr><tr><td>C{H}_2-OOC{C}_{15}{H}_{31}</td></tr></tbody></table><table><tbody><tr><td>C{H}_2-OOC{C}_{17}{H}_{35}</td></tr><tr><td>|</td></tr><tr><td>CH-OOC{C}_{15}{H}_{31}</td></tr><tr><td>|</td></tr><tr><td>C{H}_2-OOC{C}_{17}{H}_{35}</td></tr></tbody></table>$$

Câu 54: B
Tripanmitin là chất béo có công thức (C${}_{15}$H${}_{31}$COO)${}_3$C${}_3$H${}_5$

(AI giải đề cho tôi)
Triolein là trieste của glixerol với axit oleic $C_{17}{H}_{33}COOH$ (axit béo không no, có một liên kết đôi C=C). Do đó công thức cấu tạo của triolein là $(C_{17}{H}_{33}COO{)}_3{C}_3{H}_5$. Kiểm tra các phương án: A là tristearin (axit stearic no $C_{17}{H}_{35}COOH$), B là tripalmitin (axit palmitic $C_{15}{H}_{31}COOH$), D tương ứng axit linoleic (hai liên kết đôi). Đáp án nguồn (bảng đáp án Mã đề 301, Câu 44: C, trang 12) khớp với kết quả giải độc lập.

(AI giải đề cho tôi)
Hiđro hóa: khối lượng tăng 0,8 g = 0,4 mol H2, tức X chứa tổng 0,4 mol liên kết C=C. Giả sử mỗi phân tử X có d liên kết đôi thì n_X = 0,4/d.

Đốt cháy: n(H2O) = 10,2 → n(H) = 20,4 mol. Gọi công thức trung bình của X là C_c H_h O_6, bảo toàn O cho O2: c + h/4 − 3 = 15,5/n_X.

Thử d = 2: n_X = 0,2 mol → c + h/4 = 77,5 + 3 = 80,5. Với triglixerit chưa no mạch hở: h = 2c − 4 − 2d = 2c − 8 → 1,5c − 2 = 80,5 → c = 55, h = 102. Vậy X có công thức trung bình C55H98O6 (kiểm tra: 2·55 − 4 − 2·2 = 102 ✓, mỗi phân tử có 2 C=C, tổng 0,2·2 = 0,4 mol ✓).

m = 0,2·(55·12 + 98 + 96) = 0,2·858 = 171,6 g.

Thủy phân trong KOH dư: X + 3KOH → 3RCOOK + glixerol. Khối lượng muối:
a = m + 3·56·n_X − 92·n_X = 171,6 + (168 − 92)·0,2 = 171,6 + 15,2 = 186,8 g.

Vậy a = 186,8 → chọn A, khớp với đáp án nguồn.

(AI giải đề cho tôi)
Gọi X gồm n mol triglixerit có x mol gốc acyl stearoyl (C17H35CO–) và y mol gốc acyl oleoyl (C17H33CO–), với x + y = 3n.

Công thức tổng quát của X: khối lượng H = 5n + 35x + 33y (phần glixerol C3H5O3 góp 5H mỗi phân tử); O2 cần = 3,5n + 26x + 25,5y (axit stearic C18H36O2 cần 26 O2, axit oleic C18H34O2 cần 25,5 O2, glixerol cần 3,5 O2).

Từ đốt cháy:
- n(H2O) = 2,12 → 5n + 35x + 33y = 4,24. Vì x + y = 3n nên 35x + 33y = 33(x+y) + 2x = 99n + 2x → 104n + 2x = 4,24.
- n(O2) = 3,22 → 3,5n + 26x + 25,5y = 3,22, với 26x + 25,5y = 25,5(x+y) + 0,5x = 76,5n + 0,5x → 80n + 0,5x = 3,22 → x = 6,44 − 160n.

Thay vào phương trình đầu: 104n + 2(6,44 − 160n) = 4,24 → −216n = −8,64 → n = 0,04 mol; x = 0,04 mol; y = 3(0,04) − 0,04 = 0,08 mol.

Phân hủy X bằng NaOH thu được muối:
- natri stearat (C17H35COONa, M = 306): 0,04 mol → 0,04 × 306 = 12,24 g
- natri oleat (C17H33COONa, M = 304): 0,08 mol → 0,08 × 304 = 24,32 g

a = 12,24 + 24,32 = 36,56 g. Đáp án B.

(AI giải đề cho tôi)
Xét từng phát biểu: (a) Đúng — chất béo là trieste của glixerol với các axit béo, được gọi chung là triglixerit hay triaxylglixerol. (b) Đúng — chất béo có khối lượng riêng nhỏ hơn nước (d ≈ 0,9 g/mL), không tan trong nước nhưng tan nhiều trong dung môi hữu cơ. (c) Sai — thủy phân chất béo trong môi trường kiềm (xà phòng hóa) tạo muối của axit béo và glixerol, phản ứng này xảy ra một chiều (không thuận nghịch) vì muối axit béo không tác dụng lại với nước tạo chất béo; chỉ thủy phân trong môi trường axit (xúc tác H2SO4) mới là phản ứng thuận nghịch. (d) Đúng — tripanmitin (từ axit panmitic C15H31COOH): (C15H31COO)3C3H5; triolein (từ axit oleic C17H33COOH): (C17H33COO)3C3H5. Vậy có 3 phát biểu đúng, đáp án B (khớp đáp án nguồn câu 59: B).

(AI giải đề cho tôi)
X là triglixerit chứa 1 gốc axit oleic (C17H33COOH, M = 282) và 2 gốc axit stearic (C17H35COOH, M = 284). Thủy phân: X + 3H2O → glixerol + axit. Khối lượng phân tử X = tổng khối lượng các axit + (M glixerol − 3M H2O) = 282 + 2·284 + (92 − 3·18) = 282 + 568 + 38 = 888. Vậy chọn D, khớp đáp án nguồn.

→ A

Chọn C. $(C_{17}{H}_{33}COO{)}_3{C}_3{H}_5+3H_2\to (C_{17}{H}_{35}COO{)}_3{C}_3{H}_5$ (X); $(C_{17}{H}_{35}COO{)}_3{C}_3{H}_5+3NaOH\to 3C_{17}{H}_{35}COONa+C_3{H}_5(OH{)}_3$ (Y); $C_{17}{H}_{35}COONa+HCl\to C_{17}{H}_{35}COOH$ (Z) + NaCl. Từ đó ta có thể suy ra Z là axit stearic.

Chọn D. Ta có: n${}_{NaOH(pư)}$ = 3n${}_{C_3{H}_5(OH{)}_3}$ = 1,5 mol. $\stackrel{BTKL}{\to }$ m${}_{x\grave{a}ph\grave{o}ng}$ = m${}_{mu\acute{\hat{o}}i}$ + 40n${}_{NaOH}$ − 92n${}_{C_3{H}_5(OH{)}_3}$ = 445 (g).

Đáp án C