Bài Tập Trắc Nghiệm Chuyên Đề: Chất béo và acid béo (Hóa học Lớp 12)

(AI giải đề cho tôi)
Chất béo là trieste của glycerol (C3H5(OH)3) với các axit béo mạch dài, công thức tổng quát (RCOO)3C3H5, trong đó R là gốc hydrocacbon mạch dài (thường 15–17 carbon). Xét các phương án:
- A: (CH3COO)3C3H5 là triaxetin (este của axit axetic, mạch ngắn), không phải chất béo.
- B: (C17H35COO)2C2H4 có phần ancol là C2H4 (ethylen glycol), không phải glycerol, nên không phải chất béo.
- C: (C17H33COO)3C3H5 là triolein (este của glycerol với axit oleic C17H33COOH, mạch dài không no) — đúng công thức chất béo.
- D: (C2H3COO)3C3H5 là este của axit acrylic (mạch ngắn), không phải chất béo.
Đáp án khớp với bảng đáp án nguồn (54.C).

Chọn D.

Quy X: $(C_{15}{H}_{31}COO{)}_3{C}_3{H}_{52}(x)$; CH (y mol) vụ H${}_2$ (-z mol)

$\Rightarrow \{\begin{array}{l}806x+14y-2z=86,2=m_X\\ 51x+y=5,52=n_{C{O}_2}\\ 49x+y-z=5,18=n_{H_{2}O}\end{array}\Rightarrow \{\begin{array}{l}x=0,1\\ y=0,42\\ z=0,14\end{array}$

$X+H_2\stackrel{Ni,t^0}{\to }Y⟨(C_{15}{H}_{31}COO{)}_3{C}_3{H}_{35}(0,1);C{H}_2(0,42mol)⟩$

$Y\stackrel{+KOH}{\to }Mu\grave{\hat{o}}i⟨C_{15}{H}_{31}COOK:0,3mol;C{H}_2:0,42⟩\Rightarrow m_M=94,08$ gam

(AI giải đề cho tôi)
Chất béo là trieste của glycerol với các axit béo mạch dài, công thức tổng quát (RCOO)3C3H5. Xét các phương án: A là C17H35COOC3H5 — este của axit stearic với ancol C3H5 (không phải glycerol, chỉ có 1 nhóm axit), không phải chất béo. B là (C17H33COO)2C2H4 — este của axit oleic với etylen glycol (2 chức), không phải chất béo. C là (C15H31COO)3C3H5 — tripalmitin, trieste của glycerol với axit palmitic, đúng cấu trúc chất béo. D là CH3COOC6H5 — phenyl axetat, este đơn giản, không phải chất béo. Vậy đáp án là C, trùng với đáp án nguồn.

(AI giải đề cho tôi)
Trilinolein là trieste của glycerol với axit linoleic (C${}_{17}$H${}_{31}$COOH), công thức phân tử C${}_{57}$H${}_{98}$O${}_6$, khối lượng mol $M=57\times 12+98+6\times 16=878$ g/mol. Số mol trilinolein: $n=\frac{131,7}{878}=0,15$ mol. Mỗi gốc linoleic có 2 liên kết C=C nên mỗi phân tử trilinolein có 6 liên kết đôi. Phương trình hiđro hóa hoàn toàn: $$C_{57}{H}_{98}{O}_6+6H_2\stackrel{Ni,t^o}{\to }{C}_{57}{H}_{110}{O}_6$$ Vậy $n(H_2)=6\times 0,15=0,9$ mol → $V=0,9\times 22,4=20,16$ lít. Đáp án D, khớp với đáp án nguồn.

(AI giải đề cho tôi)
X là triglixerit của axit oleic (C17H33COOH), stearic (C17H35COOH) và linoleic (C17H31COOH). Công thức X = glycerol + 3 axit – 3H2O: C: 3+17·3 = 57; H: 8+33+35+31−6 = 104. Vậy X: C57H104O6. Đốt cháy a mol X: b = 57a mol CO2, c = 52a mol H2O. Suy ra b − c = 57a − 52a = 5a.

(AI giải đề cho tôi) Theo đáp án nguồn in trong đề (trang 31), phương án gạch chân là C. 4. Về mặt hóa học: X là triglixerit của glixerol với 2 gốc axit panmitic (C15H31COO–) và 1 gốc axit oleic (C17H33COO–). Nếu chỉ xét sự sắp xếp các gốc trên khung glixerol, do hai vị trí C1 và C3 tương đương, số cách sắp xếp khác nhau là 3 (gốc oleic ở C2 hoặc ở C1/C3); tuy nhiên đáp án chính thức của đề chọn C. 4, có thể do đề tính cả trường hợp gốc oleic ở C1 và C3 là khác nhau. Không có lời giải chi tiết trong nguồn, nên ghi nhận đáp án nguồn là C.

(AI giải đề cho tôi)
Gọi X là trieste của glixerol với các axit đơn chức mạch hở, công thức tổng quát C_xH_yO6. Đốt cháy: b = x·a, c = (y/2)·a nên b − c = (x − y/2)a = 4a → x − y/2 = 4. Với trieste no C_xH_{2x−4}O6 thì x − y/2 = 2, nên mỗi phân tử X phải có d = 4 − 2 = 2 liên kết C=C. Hiđro hóa: n(H2) = 6,72/22,4 = 0,3 mol → n(X) = 0,3/2 = 0,15 mol. Khối lượng Y = m + 0,3·1 = 133,5 → m(X) = 132,9 g → M_X = 132,9/0,15 = 886. Vậy X có công thức C57H106O6 (M = 886), tức là trieste của glixerol với 2 gốc oleoyl (C17H33CO–) và 1 gốc stearyl (C17H35CO–); Y là tristearin C57H110O6 (M = 890). Thủy phân m gam X (0,15 mol) với 0,5 mol NaOH: cần 0,45 mol NaOH, dư 0,05 mol. Sản phẩm: 0,15 mol glixerol (chất lỏng, không tính vào chất rắn), 0,30 mol natri oleat C18H33O2Na (M = 304) và 0,15 mol natri stearat C18H35O2Na (M = 306), cùng 0,05 mol NaOH dư. Khối lượng chất rắn khan = 0,30·304 + 0,15·306 + 0,05·40 = 91,2 + 45,9 + 2 = 139,1 gam.

(AI giải đề cho tôi)
Đốt cháy: $n_{C{O}_2}=3,42\Rightarrow n_C=3,42$; $n_{H_{2}O}=3,18\Rightarrow n_H=6,36$. Oxi trong X: $n_O=2n_{C{O}_2}+n_{H_{2}O}-2n_{O_2}=6,84+3,18-9,66=0,36$ mol. Vì X là triglixerit (6 O mỗi phân tử) nên $n_X=0,36/6=0,06$ mol. Công thức phân tử: $C_{3,42/0,06}{H}_{6,36/0,06}{O}_6=C_{57}{H}_{106}{O}_6$, $M=886$ g/mol, khối lượng $a=0,06\times 886=53,16$ g. Thủy phân bằng NaOH: $X+3NaOH\to$ glixerol + 3 muối RCOONa. Khối lượng muối $b=a+3n_X{M}_{NaOH}-n_X{M}_{glixerol}=53,16+3(0,06)(40)-(0,06)(92)=53,16+7,2-5,52=54,84$ g. Đáp án B.

(AI giải đề cho tôi)
Dầu ăn (lipit/triglixerit) chỉ gồm C, H, O; còn mỡ bôi trơn (dầu khoáng) là hỗn hợp hiđrocacbon (chỉ C, H) — thành phần nguyên tố khác nhau, nên phát biểu C không đúng. Các phát biểu A, B, D đều đúng về tính chất và cấu tạo của chất béo.

(Nguồn: trang 13 đánh dấu đỏ đáp án C. 5,56; bảng ĐÁP ÁN ở trang 5 của tài liệu lại ghi Câu 59 = B — nguồn tự mâu thuẫn.) (AI giải đề cho tôi) Đốt cháy: $n_{C{O}_2}=25,536/22,4=1,14$ mol; $n_{H_{2}O}=18,36/18=1,02$ mol. Thử $n_X=0,02$ mol thì $X$ có công thức $C_{57}{H}_{102}{O}_6$ (khối lượng mol $=17,64/0,02=882$; kiểm tra: $57\cdot 12+102+96=882$ ✓). Thủy phân $0,01$ mol $X$ cho $3,06$ gam natri stearat $=0,01$ mol $C_{17}{H}_{35}COONa$ ($M=306$), nghĩa là $X$ chứa 1 gốc stearoyl. Phần còn lại: $C:57=3+18+2c\Rightarrow c=18$; $H:102=5+35+2h\Rightarrow h=31$. Vậy axit béo $Y$ là linoleic $C_{17}{H}_{31}COOH$, muối natri là $C_{17}{H}_{31}COONa$ có $M=302$. Trong $0,01$ mol $X$ có $0,02$ mol muối của $Y$: $m=0,02\times 302=6,04$ gam — tương ứng phương án D, không khớp đáp án C (5,56) được đánh dấu đỏ trong nguồn cũng không khớp đáp án B trong bảng đáp án trang 5.

(AI giải đề cho tôi)
Triolein là trieste của glixerol với axit oleic. Khi thủy phân (trong môi trường axit, bazơ hoặc nhờ enzyme lipase) triolein tạo ra glixerol và axit oleic (hoặc muối oleat nếu thủy phân trong NaOH):
$$(C_{17}{H}_{33}COO{)}_3{C}_3{H}_5+3H_{2}O\stackrel{t^o,H^{+}}{\to }{C}_3{H}_5(OH{)}_3+3C_{17}{H}_{33}COOH$$
Các phương án khác: muối, etyl axetat, este đơn chức khi thủy phân chỉ cho ancol đơn chức (hoặc không cho ancol) và axit, không cho glixerol. Kết quả khớp với đáp án nguồn: D.

(AI giải đề cho tôi)
Số mol glixerol: n = 46/92 = 0,5 mol, nên số mol lipit = 0,5 mol (M_lipit = 444/0,5 = 888). Thủy phân cần nước: 3 × 0,5 × 18 = 27 gam. Bảo toàn khối lượng: m_axit = 444 + 27 − 46 = 425 gam; tổng số mol axit béo = 3 × 0,5 = 1,5 mol. Khối lượng phân tử trung bình của axit béo = 425/1,5 ≈ 283,33. Xét các cặp axit: C17H33COOH (M = 282) và C17H35COOH (M = 284) có trung bình nằm giữa 282 và 284, thỏa mãn (giải x·282 + (1,5 − x)·284 = 425 → x = 0,25 mol C17H33COOH và 1,25 mol C17H35COOH, đều dương, hợp lệ). Các cặp khác (M = 256 & 284, 256 & 282, 278 & 282) không cho giá trị trung bình 283,33 phù hợp hoặc không giải được lượng dương. Vậy hai axit béo là C17H33COOH và C17H35COOH, khớp đáp án D của đề.

Hướng dẫn giải:
$$-\stackrel{\text{BT KL}}{\to }{m}_X=44n_{C{O}_2}+18n_{H_{2}O}-32n_{O_2}=53,16(g)-\stackrel{\text{BT }{H}_{2}O}{\to }{n}_X=\frac{2n_{C{O}_2}+n_{H_{2}O}-2n_{O_2}}{6}=0,06\text{ mol}$$

Khi cho X tác dụng với NaOH thì: $n_{NaOH}=3n_X=3n_{C_3{H}_5(OH{)}_3}=0,18$ mol
$$-\stackrel{\text{BT KL}}{\to }{m}_{mu\acute{\hat{o}}i}=m_X+40n_{NaOH}-92n_{C_3{H}_5(OH{)}_3}=54,84(g)$$

Đề bài được nhắc lại trong phần giải; đáp án B. 6. được gạch chân trong ảnh gốc. Không có lời giải chi tiết.

(AI giải đề cho tôi)
Chất béo là trieste của glycerol với các axit béo cao. Tripanmitin (tristearin) là trieste của glycerol với axit panmitic/stearic, thuộc nhóm chất béo. Etyl axetat là este đơn giản, tinh bột là polisacarit, glyxin là amino axit. Đáp án khớp với bảng đáp án nguồn (Câu 63: D).

(AI giải đề cho tôi)
Xét từng phát biểu: (A) Benzyl axetat (C6H5CH2OOCCH3) có mùi thơm của hoa nhài, không phải mùi chuối chín (mùi chuối chín là của isoamyl axetat) → phát biểu SAI, phù hợp yêu cầu 'không đúng'. (B) Chất béo (triglixerit) bị thủy phân bởi dung dịch kiềm khi đun nóng (phản ứng xà phòng hóa) tạo glixerol và muối của axit béo → đúng. (C) Chất béo không tan trong nước, nhẹ hơn nước (d < 1) → đúng. (D) Triolein chứa gốc axit oleic có liên kết đôi C=C nên cộng H2 đun nóng xúc tác Ni → đúng. Vậy phát biểu không đúng là A, trùng với đáp án nguồn (Câu 65: A).

(AI giải đề cho tôi)
Thủy phân X trong NaOH cho muối $C_{15}{H}_{31}COONa$ (palmitat) và $C_{17}{H}_{33}COONa$ (oleat) với tỉ lệ mol 2:1, nên X là triglixerit gồm 2 gốc palmitoyl và 1 gốc oleoyl. Do 2 gốc giống nhau, chỉ có 2 cách sắp xếp trên khung glixerol: gốc oleoyl ở vị trí giữa (C2) hoặc ở vị trí đầu (C1 hoặc C3, hai vị trí này cho cùng một cấu tạo do tính đối xứng của glixerol). Vậy có 2 công thức cấu tạo thỏa mãn, đáp án B (khớp đáp án nguồn).

(AI giải đề cho tôi)
Câu 6: Chất béo lỏng chứa nhiều gốc acid không no (có liên kết đôi C=C). Muốn chuyển thành chất béo rắn (chứa nhiều gốc acid no) cần cộng H${}_2$ vào các liên kết đôi, tức là phản ứng hydrogen hóa (hydrogenation) với xúc tác Ni, đun nóng. Ví dụ: $({\mathrm{C}}_{17}{\mathrm{H}}_{33}\mathrm{COO}{)}_3{\mathrm{C}}_3{\mathrm{H}}_5+3{\mathrm{H}}_2\stackrel{\mathrm{Ni},{\mathrm{t}}^{\circ }}{\to }({\mathrm{C}}_{17}{\mathrm{H}}_{35}\mathrm{COO}{)}_3{\mathrm{C}}_3{\mathrm{H}}_5$. Các phương án khác không phù hợp: ester hóa tạo ester từ acid và alcohol; xà phòng hóa là thủy phân ester trong kiềm; hydrate hóa là cộng nước. Vậy đáp án là A.

(AI giải đề cho tôi)
Chất béo lỏng chứa gốc acid không no (có liên kết đôi C=C). Cho phản ứng với hydrogen (H₂, xúc tác Ni, đun nóng) để hydrogen hóa các liên kết đôi, chuyển thành gốc acid no → chất béo rắn. Đây là phản ứng hydrogen hóa (khác xà phòng hóa, ester hóa hay hydrate hóa). Đáp án khớp với đáp án nguồn (A được tô vàng).