Bài Tập Trắc Nghiệm Chuyên Đề: Xà phòng và chất giặt rửa (Hóa học Lớp 12)

(AI giải đề cho tôi)
Triglixerit + 3NaOH → 3 muối natri của axit béo + glixerol. n(triglixerit) = 0,06/3 = 0,02 mol → M = 17,24/0,02 = 862. Khối lượng xà phòng = khối lượng phản ứng − khối lượng glixerol thoát ra khi cô cạn: m = 17,24 + 0,06×40 − 0,02×92 = 17,24 + 2,4 − 1,84 = 17,80 gam. Kiểm tra: glixerol (M=92) bay hơi khi cô cạn, xà phòng giữ lại. Đáp án D.

Định hướng tư duy giải: $m=9,2+91,8-\frac{9,2}{92}\cdot 3\cdot 40=89$ gam

(AI giải đề cho tôi)
Xà phòng hóa: $C{H}_{3}COO{C}_2{H}_5+NaOH\stackrel{t^o}{\to }C{H}_{3}COONa+C_2{H}_{5}OH$. Muối thu được là natri axetat $C{H}_{3}COONa$, tương ứng phương án C (khớp đáp án in đỏ trong nguồn).

(AI giải đề cho tôi)
Chất béo (triglixerit) khi thủy phân trong NaOH dư tạo muối của axit béo (xà phòng) và glixerol. Đây là quá trình xà phòng hóa, ứng dụng công nghiệp lớn của chất béo. Chất béo không tạo ra glucozô hay ancol etylic. Đáp án khớp với đáp án nguồn: D.

Định hướng tư duy giải:
m = 17,24 + 0,06·40 - 0,06 : 3·92 = 17,8 gam

(AI giải đề cho tôi)
Thủy phân tripanmitin trong NaOH (vừa đủ) là phản ứng xà phòng hóa: (C15H31COO)3C3H5 + 3NaOH → C3H5(OH)3 (glixerol) + 3C15H31COONa (muối của axit panmitic/stearat). Vì môi trường kiềm, sản phẩm là muối chứ không phải axit tự do. Đáp án A, khớp với đáp án nguồn.

(AI giải đề cho tôi)
SLS (sodium lauryl sulfate) là muối natri của lauryl hydrogen sulfate, có nhóm -OSO3Na gắn với mạch dodecyl: CH3[CH2]10CH2OSO3Na. Các phương án A là sulfonat (SO3Na), C và D là muối carboxylat (xà phòng), không phải SLS.

(AI giải đề cho tôi)
Thí nghiệm thủy phân dầu dừa (triglyceride) trong NaOH đun nóng tạo muối sodium của acid béo (xà phòng) và glycerol: (RCOO)3C3H5 + 3NaOH → 3RCOONa + C3H5(OH)3.
a) Sai: Lớp chất rắn màu trắng nổi lên sau bước 3 là muối sodium của acid béo (xà phòng), không phải glycerol (glycerol tan trong nước, nằm trong lớp nước dưới đáy).
b) Đúng: Dung dịch NaCl bão hòa có tác dụng 'muối hóa', làm kết tủa/tách muối sodium của acid béo ra khỏi hỗn hợp (giảm độ tan của xà phòng trong nước).
c) Đúng: Nếu không thêm nước cất, hỗn hợp bị cạn khô do bay hơi khi đun sôi; phản ứng thủy phân cần nước và môi trường kiềm nên sẽ không xảy ra tiếp.
d) Đúng: Trong công nghiệp, phản ứng thủy phân ester bằng NaOH (phản ứng xà phòng hóa) được ứng dụng để sản xuất xà phòng và glycerol. Khớp với đáp án nguồn: a) S; b) Đ; c) Đ; d) Đ.
a) (AI giải đề cho tôi)
Lớp chất rắn màu trắng nổi lên là muối sodium của acid béo (xà phòng), không phải glycerol.
b) (AI giải đề cho tôi)
NaCl bão hòa thực hiện muối hóa, tách muối sodium của acid béo ra khỏi hỗn hợp.
c) (AI giải đề cho tôi)
Nếu hỗn hợp cạn khô, thiếu nước và NaOH thì phản ứng thủy phân không xảy ra tiếp.
d) (AI giải đề cho tôi)
Phản ứng xà phòng hóa được ứng dụng trong công nghiệp để sản xuất xà phòng và glycerol.

(AI giải đề cho tôi)
Phân tử xà phòng gồm gốc kị nước (chuỗi hydrocarbon, phần 1 trong sơ đồ) và gốc ưa nước (–COONa, phần 2). Gốc kị nước có ái lực với dầu mỡ nên xâm nhập vào vết bẩn dầu mỡ, còn gốc ưa nước hướng ra ngoài tiếp xúc với nước, tạo micelle kéo vết bẩn vào nước. Xét các phát biểu: A sai vì phần 1 là phần kị nước, phần 2 là phần ưa nước (đảo ngược). B sai vì ion Ca${}^{2+}$, Mg${}^{2+}$ trong nước cứng tạo kết tủa với xà phòng, làm giảm tác dụng giặt rửa và gây hại cho vải. C đúng: gốc kị nước giúp phân tử xà phòng xâm nhập vào vết bẩn dầu mỡ. D sai vì xà phòng bị thủy phân trong môi trường trung tính (do gốc –COO${}^{-}$ thủy phân), không phải trong môi trường kiềm.

(AI giải đề cho tôi)
Phân kì nước của xà phòng (R-COO⁻Na⁺) và chất giặt rửa tổng hợp (chất hoạt động bề mặt) là do gốc hydrocarbon dài không phân cực (kị nước), phần này gắn với phân tử dầu mỡ không phân cực, trong khi phần đầu ion (carboxylate, sulfate, sulfonate) tan trong nước. Như vậy phần gây tính chất phân kì nước chung cho cả xà phòng và chất giặt rửa là gốc hydrocarbon dài. Đáp án khớp với bảng đáp án nguồn: Câu 2 - C.

(AI giải đề cho tôi)
Xà phòng (muối natri hoặc kali của các acid béo) được điều chế bằng phản ứng thủy phân ester của triglyceride (mỡ) trong môi trường kiềm (NaOH hoặc KOH). Ví dụ: (C17H35COO)3C3H5 + 3NaOH → 3C17H35COONa + C3H5(OH)3. Thủy phân saccharose tạo glucose và fructose (A sai); acid tác dụng kim loại tạo muối và H2 (B sai); dehydrogen hóa mỡ không tạo xà phòng (D sai). Vậy đáp án là C.

Hướng dẫn giải (nguồn đề, trang 170–171): Số chất là thành phần chính của chất giặt rửa tổng hợp là 2 chất: CH3[CH2]11OSO3Na; CH3[CH2]11C6H4SO3Na. (Giải thích bổ sung: hai chất này là muối natri của alkyl sulfate và alkylbenzensulfonic acid – thành phần chính của chất giặt rửa tổng hợp; C15H31COONa, C15H31COOK và C17H33COOK là muối của axit béo, thuộc xà phòng, không phải chất giặt rửa tổng hợp.)

(AI giải đề cho tôi)
Chất giặt rửa tổng hợp là các chất có cấu trúc giống xà phòng nhưng không phải muối của acid béo, thường là alkyl sulfate hoặc alkylbenzene sulfonate. Xét các chất: C15H31COONa và C15H31COOK là muối của acid palmitic (acid béo) → thành phần của xà phòng, không phải chất giặt rửa tổng hợp. C17H33COOK là muối của acid oleic (acid béo) → xà phòng. CH3[CH2]11OSO3Na (natri dodecyl sulfate) và CH3[CH2]11C6H4SO3Na (alkylbenzene sulfonate) là chất giặt rửa tổng hợp. Vậy có 2 chất.

(AI giải đề cho tôi)
Xét từng phát biểu: (1) Sai – xà phòng và chất giặt rửa làm sạch vết bẩn nhờ quá trình vật lý (tạo micelle, nhũ hóa dầu mỡ, cuốn trôi), không phải nhờ phản ứng hóa học. (2) Sai – khi tan vào nước, chúng là chất hoạt động bề mặt làm GIẢM sức căng bề mặt của nước, giúp vật dễ thấm ướt, không phải làm tăng. (3) Đúng – cả xà phòng (C₁₇H₃₅COO⁻Na⁺) và chất giặt rửa tổng hợp (alkylbenzen sulfonate, –SO₃⁻Na⁺) đều gồm 2 phần: đầu ưa nước (phần ion) và đuôi kị nước (chuỗi hydrocarbon). (4) Sai – đuôi kị nước hướng về phía vết bẩn dầu mỡ, còn đầu ưa nước hướng về phía nước để bị rửa trôi. Vậy chỉ có 1 phát biểu đúng.

(AI giải đề cho tôi)
Xét từng phát biểu: (1) Sai — xà phòng và chất giặt rửa làm sạch vết bẩn nhờ quá trình vật lý (hình thành micelle, nhũ hóa dầu mỡ, giảm sức căng bề mặt), không phải nhờ phản ứng hóa học. (2) Sai — chúng là chất hoạt động bề mặt, khi tan làm GIẢM sức căng bề mặt của nước giúp vật dễ thấm ướt, không phải tạo dung dịch có sức căng bề mặt lớn. (3) Đúng — cả xà phòng (nhóm -COO⁻Na⁺) và chất giặt rửa tổng hợp (nhóm -SO₃⁻Na⁺) đều gồm đầu ưa nước (phần ion) và đuôi kị nước (chuỗi hydrocarbon), như hình minh họa. (4) Sai — đuôi kị nước hướng về phía vết bẩn (dầu mỡ), còn đầu ưa nước hướng về phía nước để vết bẩn bị nhũ hóa và cuốn trôi khi giặt. Vậy chỉ có 1 phát biểu đúng (phát biểu 3), khớp đáp án nguồn là 1.

(AI giải đề cho tôi)
Potassium linoleate có công thức phân tử C${}_{17}$H${}_{31}$COOK, tức C${}_{18}$H${}_{31}$O${}_2$K. Phân tử khối: $M=18\times 12+31\times 1+2\times 16+39=216+31+32+39=318$ (g/mol). Vậy phân tử khối của potassium linoleate là 318.

Phân tử khối của potassium linoleate là 318.

(AI giải đề cho tôi)
Chất giặt rửa tổng hợp (detergent) có thành phần chính là các muối sodium alkylsulfate (R–OSO₃Na) và sodium alkylbenzene sulfonate (R–C₆H₄–SO₃Na). Đây là các chất hoạt động bề mặt tổng hợp, khác với xà phòng (muối Na/K của acid béo - phương án D) và chất giặt rửa thiên nhiên như saponin (phương án C). Glycerol và ethanol không phải chất giặt rửa (phương án B). Đáp án trùng với bảng đáp án đề (Câu 7: A).