Bài Tập Trắc Nghiệm Chuyên Đề: Alcohol (Hóa học Lớp 11)
Tuyển tập 200 câu hỏi thuộc chuyên đề Alcohol (Dẫn xuất Halogen – Alcohol – Phenol – Hóa học Lớp 11) trích từ ngân hàng đề thi chính thức và đề thi thử các trường THPT trên toàn quốc. Chọn trực tiếp đáp án A, B, C, D bên dưới để kiểm tra kết quả và xem hướng dẫn giải chi tiết từng bước.
Dấu hiệu & kiến thức trọng tâm:ethanolpolyalcoholphản ứng Natách nướcoxi hóa alcohol
(AI giải đề cho tôi) Glixerol (đa chức, chứa các nhóm -OH liền kề) tác dụng với Cu(OH)2 ở thường tạo phức glycerat đồng tan có màu xanh lam, làm kết tủa Cu(OH)2 tan hoàn toàn khi glixerol dư. Phương trình: C3H5(OH)3 + Cu(OH)2 → phức glycerat đồng (dung dịch xanh lam). Vậy hiện tượng là kết tủa tan, tạo dung dịch màu xanh lam.
Cho các chất: glucozơ, andehit fomic, etilen glycol, propan-1,3-điol, 3monoclopropan-1,2-điol (3MCPD), saccarozơ, Valylglyxylalanin. Có bao nhiêu chất phản ứng với Cu(OH)₂ ở nhiệt độ thường cho dung dịch xanh lam.
(Theo đáp án nguồn: B, các chất được tô đỏ trong đề là glucozơ, etilen glycol, 3MCPD, saccarozơ) Chất tan trong Cu(OH)₂ ở nhiệt độ thường cho dung dịch xanh lam là chất có nhiều nhóm OH kế cận (polyol). Theo đáp án nguồn, 4 chất được tô đỏ: glucozơ (polyol), etilen glycol (2 OH kế cận), 3MCPD: ClCH₂-CH(OH)-CH₂OH (2 OH kế cận), saccarozơ (nhiều OH). Tổng: 4 chất → đáp án B. Lưu ý: andehit fomic chỉ phản ứng với Cu(OH)₂ khi đun nóng; propan-1,3-điol có 2 OH không kế cận; Valylglyxylalanin (peptit) tạo phức xanh lam với Cu(OH)₂ trong môi trường kiềm — nguồn không tính các chất này vào đáp án.
Cho các phát biểu sau : (1) Ở nhiệt độ thường, Cu(OH)2 tan được trong dung dịch glixerol. (2) Ở nhiệt độ thường, C2H4 phản ứng được với nước brom. (3) Đốt cháy hoàn toàn CH3COOCH3 thu được số mol CO2 bằng số mol H2O. (4) Glyxin (H2NCH2COOH) phản ứng được với dung dịch NaOH. (5) Đốt cháy hoàn toàn hỗn hợp các ankin thu được nCO2<nH2O. (6) Phân biệt etanol và phenol người ta dùng dung dịch brom. (7) Để khử mùi tanh của cá người ta dùng nước lọc. (8) Dipeptit có 2 liên kết peptit. Số phát biểu đúng là
Cho các chất: HCOOH, C2H5OH, HOCH2-CH2OH, HOCH2-CH2-CH2OH, C3H5(OH)3, CH3CHO, H2NCH2CO-NHCH2COOH. Số chất phản ứng được với Cu(OH)2 ở nhiệt độ thường là bao nhiêu?
(AI giải đề cho tôi) Xét phản ứng với Cu(OH)2 ở nhiệt độ thường: (1) HCOOH là axit, trung hòa Cu(OH)2 tạo dung dịch xanh (HCOO)2Cu → phản ứng được. (2) HOCH2-CH2OH và (3) C3H5(OH)3 là polyol có nhóm OH liền kề, hòa tan Cu(OH)2 tạo phức xanh lam → phản ứng được. C2H5OH và HOCH2-CH2-CH2OH (hai OH không kề nhau) không phản ứng ở nhiệt độ thường. CH3CHO chỉ khử Cu(OH)2 thành Cu2O đỏ gạch khi đun nóng, không phản ứng ở nhiệt độ thường. H2NCH2CO-NHCH2COOH là dipeptit, không được tính phản ứng với Cu(OH)2 ở nhiệt độ thường theo đáp án đề. Vậy có 3 chất: HCOOH, HOCH2-CH2OH, C3H5(OH)3, khớp đáp án nguồn là 3.
(AI giải đề cho tôi) Xác định chất theo tính chất vật lý: phenol có nhiệt độ nóng chảy 43°C, ít tan trong nước ở 25°C (tan nhiều trong nước nóng) nên Y = phenol. Glycerol có nhiệt độ nóng chảy 18°C, tan tốt trong nước nên T = glycerol. Saccharose có nhiệt độ nóng chảy 185°C, tan tốt nên X = saccharose. Tristearin có nhiệt độ nóng chảy 54–73°C, không tan trong nước nên Z = tristearin. Kiểm tra các nhận xét: (A) Phenol tan nhiều trong nước nóng — đúng. (B) T = glycerol, glycerol không có phản ứng thủy phân (không có liên kết este hay glycoside) — nhận xét SAI. (C) Tristearin là trieste của glycerol với acid stearic, thủy phân (đặc biệt thủy phân trong môi trường kiềm) thu được glycerol và muối stearate — đúng. (D) Saccharose gồm gốc α-glucose và gốc β-fructose nối với nhau bằng một liên kết glycoside — đúng. Vậy nhận xét sai là B, trùng với đáp án nguồn.
HH1.2- BIẾT: Alcohol YCCD: Trình bày được phương pháp điều chế ethanol bằng phương pháp hydrate hoá ethylene, lên men tinh bột; điều chế glycerol từ propylene. (a)
HH1.2: Biết YCCD: Trình bày được đặc điểm về tính chất vật lí của alcohol (trạng thái, xu hướng của nhiệt độ sôi, độ tan trong nước) (b)
HH1.2: HIỂU YCCD: Trình bày được ứng dụng của alcohol, tác hại của việc lạm dụng rượu bia và đồ uống có cồn; (c, d)
Từ xa xưa con người đã biết lên men các loại ngũ cốc hoa quả để tạo ra các đồ uống có cồn (có chứa ethanol – một alcohol quen thuộc). Ngày nay, alcohol được sử dụng phổ biến trong nhiều lĩnh vực khác nhau như làm dung môi, nguyên liệu hoá học, nhiên liệu, xăng sinh học.
a)
Trong đời sống rượu ethylic (ethanol) được điều chế từ phản ứng lên men cơm gạo, cơm nếp, hoặc một số loại trái cây.
b)
Các alcohol thường có nhiệt độ sôi cao hơn so với hydrocarbon và dẫn xuất halogen có phân tử khối tương đương và dễ tan trong nước.
c)
Nhiều vụ ngộ độc do uống phải rượu pha chế từ cồn công nghiệp do có chứa methanol gây độc.
d)
Đun nóng isoamylic alcohol và acetic acid với xúc tác sulfuric acid đặc thu được ester có mùi chuối chín dùng trong công nghiệp thực phẩm.
a) ĐÚNG. Trong đời sống, ethanol được điều chế bằng phương pháp lên men tinh bột (cơm gạo, cơm nếp) hoặc lên men đường trong trái cây với men vi sinh (enzyme trong men: tinh bột → glucose → ethanol và CO2): C6H12O6men2C2H5OH+2CO2
b) ĐÚNG. Do phân tử alcohol có nhóm –OH, giữa các phân tử alcohol tạo được liên kết hydrogen nên nhiệt độ sôi của alcohol cao hơn so với hydrocarbon và dẫn xuất halogen có phân tử khối tương đương. Nhóm –OH phân cực và có khả năng tạo liên kết hydrogen với nước nên các alcohol mạch ngắn dễ tan trong nước.
c) ĐÚNG. Cồn công nghiệp thường chứa methanol (CH3OH). Methanol bị cơ thể chuyển hóa thành formaldehyde và acid formic, gây độc thần kinh, mù lòa, thậm chí tử vong — đây là nguyên nhân của nhiều vụ ngộ độc rượu.
d) ĐÚNG. Đun nóng isoamylic alcohol (C5H11OH) với acetic acid (CH3COOH) có xúc tác H2SO4 đặc xảy ra phản ứng este hóa: CH3COOH+C5H11OHH2SO4đặc,t0CH3COOC5H11+H2O Este isoamyl acetate có mùi chuối chín, được dùng trong công nghiệp thực phẩm (hương liệu). a) (AI giải đề cho tôi) Ethanol được điều chế bằng lên men cơm gạo, cơm nếp, trái cây: C6H12O6 → 2C2H5OH + 2CO2 (men vi sinh). b) (AI giải đề cho tôi) Nhờ liên kết hydrogen giữa các phân tử (và với nước), alcohol có nhiệt độ sôi cao hơn hydrocarbon/dẫn xuất halogen cùng phân tử khối và dễ tan trong nước. c) (AI giải đề cho tôi) Cồn công nghiệp chứa methanol, chất chuyển hóa thành formaldehyde và acid formic gây độc, mù, tử vong. d) (AI giải đề cho tôi) CH3COOH + C5H11OH –H2SO4 đặc, t°–> CH3COOC5H11 (isoamyl acetate, mùi chuối chín) + H2O, dùng làm hương liệu thực phẩm.
Từ xa xưa con người đã biết lên men các loại ngũ cốc hoa quả để tạo ra các đồ uống có cồn (có chứa ethanol – một alcohol quen thuộc). Ngày nay, alcohol được sử dụng phổ biến trong nhiều lĩnh vực khác nhau như làm dung môi, nguyên liệu hoá học, nhiên liệu, xăng sinh học.
a)
Trong đời sống rượu ethylic (ethanol) được điều chế từ phản ứng lên men cơm gạo, cơm nếp, hoặc một số loại trái cây.
b)
Các alcohol thường có nhiệt độ sôi cao hơn so với hydrocarbon và dẫn xuất halogen có phân tử khối tương đương và dễ tan trong nước.
c)
Nhiều vụ ngộ độc do uống phải rượu pha chế từ cồn công nghiệp do có chứa methanol gây độc.
d)
Đun nóng isoamylic alcohol và acetic acid với xúc tác sulfuric acid đặc thu được ester có mùi chuối chín dùng trong công nghiệp thực phẩm.
(AI giải đề cho tôi) Câu 1 (Phần II) – kiểm tra từng ý: a) Đúng. Trong đời sống, ethanol được điều chế bằng phản ứng lên men tinh bột (từ cơm gạo, cơm nếp) hoặc đường trong trái cây nhờ enzyme của nấm men: (C6H10O5)n+nH2OenzymenC6H12O6, sau đó C6H12O6zymase2C2H5OH+2CO2. b) Đúng. Do phân tử alcohol có liên kết hydrogen giữa các phân tử (qua nhóm –OH) nên nhiệt độ sôi cao hơn hydrocarbon và dẫn xuất halogen có phân tử khối tương đương; nhóm –OH phân cực, tạo liên kết hydrogen với nước nên các alcohol mạch ngắn dễ tan trong nước. c) Đúng. Cồn công nghiệp thường chứa methanol (CH3OH); methanol bị oxy hóa trong cơ thể thành formaldehyde và acid formic, gây mù lòa, tổn thương thần kinh, thậm chí tử vong, nên nhiều vụ ngộ độc rượu do pha cồn công nghiệp. d) Đúng. Isoamylic alcohol (3-methylbutan-1-ol) phản ứng ester hóa với acetic acid (CH3COOH) với xúc tác H2SO4 đặc, đun nóng, tạo isoamyl acetate CH3COOCH2CH2CH(CH3)2 – ester có mùi chuối chín, dùng làm phụ gia thực phẩm: CH3COOH+HOCH2CH2CH(CH3)2H2SO4đặc,t0CH3COOCH2CH2CH(CH3)2+H2O. Đối chiếu đáp án nguồn (trang 132): Câu 1: a Đ, b Đ, c Đ, d Đ – khớp hoàn toàn với kết quả giải độc lập. a) (AI giải đề cho tôi) Đúng: ethanol được điều chế bằng lên men tinh bột (cơm gạo, nếp) hoặc đường trong trái cây nhờ nấm men: C6H12O6zymase2C2H5OH+2CO2. b) (AI giải đề cho tôi) Đúng: alcohol có liên kết hydrogen giữa các phân tử nên nhiệt độ sôi cao hơn hydrocarbon và dẫn xuất halogen cùng phân tử khối; nhóm –OH phân cực tạo liên kết hydrogen với nước nên dễ tan trong nước (mạch ngắn). c) (AI giải đề cho tôi) Đúng: cồn công nghiệp chứa methanol; methanol oxy hóa trong cơ thể thành formaldehyde và acid formic gây độc (mù, tử vong). d) (AI giải đề cho tôi) Đúng: ester hóa isoamylic alcohol với acetic acid (H2SO4 đặc, đun nóng) tạo isoamyl acetate có mùi chuối chín: CH3COOH+HOCH2CH2CH(CH3)2→CH3COOCH2CH2CH(CH3)2+H2O.
(AI giải đề cho tôi) Xác định chất theo nhiệt độ sôi: C4H10 sôi ở -0,5°C nên X = C4H10; C2H5OH sôi ở 78,3°C nên Y = C2H5OH; CH3COOH sôi ở 118°C nên Z = CH3COOH; CH3CH(OH)CH3 sôi ở 82,6°C nên T = CH3CH(OH)CH3. a) Sai: X là C4H10 và Z là CH3COOH đúng, nhưng Y (78,3°C) là C2H5OH, không phải CH3CH(OH)CH3 (chất này sôi ở 82,6°C ứng với T). b) Đúng: từ butane (X) oxi hóa bằng O2 với xúc tác thích hợp thu được CH3COOH (2C4H10 + 5O2 → 4CH3COOH + 2H2O); từ ethanol (Y) oxi hóa trực tiếp (CuO/O2, hoặc vi khuẩn acetic) cũng thu được CH3COOH (C2H5OH + O2 → CH3COOH + H2O). c) Sai: oxi hóa không hoàn toàn Y (C2H5OH) bằng CuO cho P = CH3CHO (acetaldehyde); oxi hóa T (CH3CH(OH)CH3) cho Q = CH3COCH3 (acetone). Cả CH3CHO và CH3COCH3 đều có nhóm CH3–C=O nên đều phản ứng dương tính với idoform, do đó không phân biệt được P và Q bằng phản ứng idoform. d) Đúng: n(C4H10) = 26,1/58 = 0,45 mol; hiệu suất 80% nên thu 0,45 × 80% × 2 = 0,72 mol CH3COOH = 43,2 g. Khối lượng dung dịch Z 5% là 43,2/0,05 = 864 g, khớp đề bài.
Phản ứng oxi hoá ethanol trước đây được dùng để kiểm tra nồng độ cồn của người điều khiển phương tiện giao thông: hơi thở của tài xế được thổi vào ống thủy tinh chứa hỗn hợp K2Cr2O7 và H2SO4 được tấm trên các hạt silicagel (có màu đỏ cam). Nếu tài xế có sử dụng rượu bia, ống sẽ chuyển sang màu xanh lá cây của ion Cr3+, khoảng chuyển màu cho biết nồng độ cồn tương đối trong hơi thở. Phương trình phản ứng xảy ra như sau: C2H5OH+K2Cr2O7+H2SO4⟶CH3COOH+K2SO4+Cr2(SO4)3+H2O Một lái xe thổi 50 ml khí thở vào máy đo nồng độ cồn, thấy tạo ra 0,0608 mg chất rắn màu lục tối. Vậy nồng độ cồn trong hơi thở của người lái xe là bao nhiêu mg/L? (Kết quả làm tròn hai chữ số sau dấu phẩy)
Phản ứng oxi hoá ethanol trước đây được dùng để kiểm tra nồng độ cồn của người điều khiển phương tiện giao thông: hơi thở của tài xế được thổi vào ống thủy tinh chứa hỗn hợp K2Cr2O7 và H2SO4 được tấm trên các hạt silicagel (có màu đỏ cam). Nếu tài xế có sử dụng rượu bia, ống sẽ chuyển sang màu xanh lá cây của ion Cr3+, khoảng chuyển màu cho biết nồng độ cồn tương đối trong hơi thở. Phương trình phản ứng xảy ra như sau: C2H5OH+K2Cr2O7+H2SO4⟶CH3COOH+K2SO4+Cr2(SO4)3+H2O Một lái xe thổi 50 ml khí thở vào máy đo nồng độ cồn, thấy tạo ra 0,0608 mg chất rắn màu lục tối. Vậy nồng độ cồn trong hơi thở của người lái xe là bao nhiêu mg/L? (Kết quả làm tròn hai chữ số sau dấu phẩy)
Đáp án: 0,29 Giải thích: 3C2H5OH+2K2Cr2O7+8H2SO4⟶3CH3COOH+2K2SO4+2Cr2(SO4)3+11H2O chất rắn màu lục tối là Cr2(SO4)3 nên mCr2(SO4)3 = 0,0608 g => nCr2(SO4)3 = 0,0608 : 392 = 0,000155 (mmol) nC2H5OH=0,00031(mmol) mC2H5OH=0,00031.46=0,01426(mg) CMC2H5OH=0,01426:0,05=0,2852(mg/L)≈0,29(mg/L) (Ghi chú nguồn: trang gốc ghi kết quả '0,0608 : 392 = 0,000155 (mmol)' — đơn vị in trên nguồn là (mmol) dù về mặt hóa học 0,0608 g : 392 g/mol ≈ 0,000155 mol; giữ nguyên theo nguồn.)
(HH1.2- Hiểu-amine) Cho các chất: ethylene glycol (1), butane-1,3-diol (2), fructose (3), ethylamine (4), acetic acid (5) và albumin (6). Có bao nhiêu chất tác dụng được với Cu(OH)2 trong môi trường kiềm ở điều kiện thường?
(AI giải đề cho tôi) Ở nhiệt độ thường, Cu(OH)₂ phản ứng với: (1) các chất có nhiều nhóm -OH liền kề (polyol) tạo phức xanh lam: glixerol, glucozơ; (2) axit (trung hòa): axit axetic. Kiểm tra các đáp án: A - glixerol (3 nhóm -OH), axit axetic (CH₃COOH), glucozơ (polyol) đều phản ứng ✓. B - axeton không phản ứng ✗. C - saccarozơ không có tính chất polyol tự do nên không phản ứng ở nhiệt độ thường ✗. D - ancol etylic (1 nhóm -OH) không phản ứng ✗. Vậy chọn A.
Cho các nhận định sau: (1) Ở nhiệt độ thường, Cu(OH)2 tan được trong dung dịch glixerol. (2) Đốt cháy hoàn toàn axit oxalic thu được số mol CO2 bằng số mol H2O. (3) Ở điều kiện thường, glyxylglyxin hòa tan được Cu(OH)2 tạo phức màu tím. (4) Các α-aminoaxit đều có tính lưỡng tính. Số nhận định đúng là
(AI giải đề cho tôi) (1) Đúng: Cu(OH)2 tan trong dung dịch glixerol tạo phức màu xanh lam. (2) Sai: đốt cháy H2C2O4 + O2 → 2CO2 + H2O, số mol CO2 gấp đôi số mol H2O. (3) Sai: glyxylglyxin (dipeptit) không hòa tan Cu(OH)2 tạo phức màu tím ở điều kiện thường. (4) Đúng: α-aminoaxit chứa nhóm -COOH (tính axit) và -NH2 (tính bazơ) nên đều có tính lưỡng tính. Vậy có 2 nhận định đúng → chọn A.
Cho các phát biểu sau : (a) Ở nhiệt độ thường Cu(OH)2 tan được trong dung dịch glixerol (b) Thủy phân hoàn toàn tinh bột và xenlulozơ đều thu được glixerol (c) Glucozơ được dùng làm thuốc tăng lực cho bệnh nhân (d) Các tri glixerit đều có phản ứng cộng với H2 (e) Các este thường dễ tan trong nước và có mùi thơm đặc trưng (g) Axetilen tác dụng với dung dịch AgNO3/NH3 tạo kết tủa vàng nhạt Số phát biểu đúng là
(AI giải đề cho tôi) (a) Đúng: Cu(OH)2 tan trong glixerol tạo phức xanh lam. (b) Sai: thủy phân tinh bột và xenlulozơ thu được glucozơ, không phải glixerol. (c) Đúng: glucozơ là thuốc tăng lực. (d) Sai: chỉ các triglixerit chứa gốc axit không no mới cộng H2. (e) Sai: este thường khó tan trong nước (chỉ có mùi thơm). (g) Đúng: axetilen + AgNO3/NH3 tạo kết tủa vàng nhạt axetilua bạc Ag2C2. Vậy có 3 phát biểu đúng → chọn C, khớp đáp án nguồn.
Hỗn hợp X gồm etilen glicol, ancol etylic, ancol propylic và hexan; trong đó số mol hexan bằng số mol etilen glicol. Cho m gam X tác dụng hết với Na dư, thu được 0,4032 lít H₂ (đktc). Mặt khác, đốt hoàn toàn m gam hỗn hợp X cần 4,1664 lít O₂ (đktc). Giá trị của m là
Đốt cháy hoàn toàn 0,2 mol một ancol X no, mạch hở cần vừa đủ 17,92 lít khí O2 (ở đktc). Mặt khác, nếu cho 0,1 mol X tác dụng vừa đủ với m gam Cu(OH)2 thì tạo thành dung dịch có màu xanh lam. Giá trị của m và tên gọi của X tương ứng là
(AI giải đề cho tôi) Gọi X là ancol no, mạch hở. Đốt cháy 0,2 mol X cần 17,92/22,4 = 0,8 mol O2, tức 1 mol X cần 4 mol O2. Với ancol no, mạch hở có k nhóm OH: CnH2n+2−k(OH)k, số mol O2 = n + (2n+2−k)/4 − k/2 = (6n+2−3k)/4. Thử với diol (k=2): (6n−4)/4 = 4 → n = 10/3 (không nguyên), loại; thử với ancol đơn chức (k=1): (6n−1)/4 = 4 → n = 17/6 (không nguyên), loại; thử với triol (k=3): (6n−7)/4 = 4 → n không nguyên, loại. Xét lại: tổng số H trong phân tử ancol no là 2n+2 (kể cả H của nhóm OH), nên số mol O2 = n + (2n+2)/4 − k/2 = (6n+2−2k)/4. Với diol (k=2): (6n−2)/4 = 4 → n = 3, vậy X là C3H8O2 (propanđiol). Dung dịch xanh lam khi cho Cu(OH)2 phản ứng chứng tỏ X là polyol có 2 nhóm OH kề nhau, nên X là propan–1,2–diol (propan–1,3–diol không làm tan Cu(OH)2). Phản ứng: C3H6(OH)2 + Cu(OH)2 → dung dịch phức xanh lam. Với 0,1 mol X cần 0,05 mol Cu(OH)2 → m = 0,05 × 98 = 4,9 gam. Vậy m = 4,9 và X là propan–1,2–diol, khớp đáp án B (đáp án nguồn 70B).
Tách nước hỗn hợp gồm ancol etylic và ancol Y chỉ tạo ra 2 anken. Đốt cháy cùng số mol mỗi ancol thì lượng nước sinh ra từ ancol này bằng 5/3 lần lượng nước sinh ra từ ancol kia. Ancol Y là
(AI giải đề cho tôi) Ancol etylic C2H5OH có tính chất: cháy/tác dụng với O2 (C2H5OH+3O2→2CO2+3H2O), bị oxi hóa bởi CuO đun nóng (C2H5OH+CuO→CH3CHO+Cu+H2O), tác dụng với Na (2C2H5OH+2Na→2C2H5ONa+H2). Ancol không có tính axit nên không tác dụng với dung dịch NaOH. Đáp án D, khớp với đáp án nguồn (Câu 55: D).
